O MODO DE VIDA E O SISTEMA DE CRÉDITO SOCIAL CHINÉS. DIALÉCTICA ENTRE AS VIRTUDES HUMANAS E AS DINÁMICAS DE CONTROL SOCIAL

Introdución

A elaboración deste artigo naceu durante estas dúas primeiras semanas de confinamento ao ler as consideracións de diversos pensadores sobre a natureza implosiva e explosiva do coronavirus con respecto ao noso de modo de vida, ás contradicións do hexemónimo capitalismo neoliberal e ás receitas ideadas polos poderes para erradicar/controlar o virus SARS-CoV-2, causante da enfermidade do COVID-19.

Á luz das xa coñecidas reflexións de Byung-Chul Han -un dos filósofos que mellor debullou o significado do noso modo de vida- sobre o mundo que podemos agardar despois da pandemia, que contrastaban na súa negatividade co optimismo de Žižek, decidimos indagar un pouco máis sobre os motivos que conducían a sociedades asiáticas como China, Xapón ou Corea do Sur a poder conter a propagación do virus e reducir a súa mortalidade moito mellor que en Europa e, sobre todo, moito mellor que en España.

Resultáranos chocante a idea do confucionismo como base na que se alicerzou a idea de control da sociedade por parte das autoridades do Partido Comunista Chinés (PCC) -destacada por Han- e que aí se cimentara o 'éxito' de China á hora de conter o virus. Este foi o sendeiro reflexivo que nos conduciu a un interesante e suxestivo artigo de Emmanuel Dubois de Prisque, "Le système de crédit social. Comment la Chine évalue, récompense et punit sa population", Institut Thomas More, xullo de 2019. Un traballo que é ponderado e equilibrado nas súas análises e que contén moitos aspectos que fan reflexionar e que deberan provocar unha precaución -ese é o noso entender- de cara ao futuro.

Ademais, este feito sintoniza moi ben coas advertencias que lanzamos coa mesa redonda 'A autodeterminación do ser humano ante a robotización da vida' (XVIII Congreso CILEC, A Coruña, 11-maio-2017, e que logo exportamos á Libraría Cartabón de Vigo o 30 de novembro de 2018. Non podo deixar de anotar -xa mesmo con nostalxia- que estivemos na mesma os ideólogos -Irene Tomé Urresti e eu mesmo- e tres sabios pensadores como son Francisco Sampedro, Alfredo Iglesias Diéguez e Ramón Vázquez. E nesa mesa advertimos, desde diferentes eidos da vida, sobre o perigo que implicaría o imperio da dixitalización e da robotización...e foi Sampedro, precisamente, quen lanzara as mellores e máis severas advertencias contra o modelo de vixilancia e control que se anunciaba en China...hoxe xa unha realidade.

Que é o Sistema de Crédito Social (SCS) chinés?

Non cómpre contestar de xeito precipitado. Temos que analizar que é, mais tamén de onde vén e por que ten éxito? A iso se dedica o artigo citado máis arriba e que servirá de guía. Trátase dun sistema de crédito (moi análogo, no fondo, aos índices de impacto de artigos de científicos en revistas especializadas) que quere elevar o nivel de integridade moral da cidadanía para que sexa unha sociedade máis civilizada e harmoniosa.

O poder central chinés soubo 'descentralizar' o proxecto para que fosen os poderes locais os que aplicasen a metodoloxía que considerasen máis axeitada en función da idiosincrasia da xente. Así, existen proxectos piloto en 43 municipalidades. O ano 2020 representa un ano de culminación. Os seus inicios remóntanse a finais dos anos 90 e inicios do 2000. Por poñer un exemplo ilustrativo, describiremos o sistema posto en marcha en Rongcheng (Shandong) con bastantes anos de experimentación, que establece seis categorías morais da cidadanía en función do 'comportamento' da persoa:

AAA => + 1050 pts: cidadán exemplar

AA => 1030-1049 pts: cidadán excelente

A => 960-1029 pts: cidadá honesto

B => 850-959 pts: cidadá relativamente honesto

C => 600-849 pts: cidadá que está nun nivel preocupante, de alarma

D => 1-599 pts: cidadá deshonesto.

A priori, cada cidadán parte cunha puntuación de 1000 pts, isto é, o poder considera que todas as persoas están nun nivel de honestidade. A puntuación, polo tanto, gáñase e pérdese e, en función da puntuación periódica, hai privilexios e hai perdas derivadas das recompensas e das sancións. 

O perigo, ao noso entender, é que puntuan dereitos, que deben ser inherentes e inalienables, non se poden quitar e someter a unha clasificación que, en última instancia, depende dos parámetros que establece o poder dominante.

Non pagar unha praza de aparcadoiro, fumar en lugares incorrectos, non visitar ás persoas maiores da familia, practicar as apostas e xogos on-line, criticar o poder establecido, sancións e multas impostas pola xustiza...son algúns dos motivos que provocan a perda de puntos. Doar sangue ou calquera dos aspectos anteriores en positivo serven para ir sumando puntuación.

Iso outorga unha serie de privilexios: obter créditos bancarios, acadar reducións en determinadas facturas, ter prioridade para desenvolver certos traballos, obter praza en centros de ensino, poder pasar por riba das listas de agarda para un tratamento ou operación. As persoas que obteñen estes privilexios están no que se denomina lista vermella.

Polo contrario, na lista negra están aquelas persoas que non poderán disfrutar de nada disto, verán como se lles nega créditos, como non poden acceder a determinados servizos sociais, como teñen un acceso limitado a determinados traballos, ou como se lles nega poder viaxar en avión (finais de marzo de 2019, máis de 13 millóns de persoas eran indignas para adquirir un billete de avión) ou en tren (case 6 millóns de persoas eran indignas). E, mesmo, se alguén se quixese poñer en contacto coas persoas da lista negra, un sms advertiríalle que desistise da súa intención.

Os mecanismos para percibir quen ten un comportamento incorrecto son diversos: a delación, a videovixilancia, a xustiza, as redes sociais (Webchat, principalmente), empresas de transporte e empresas de crédito, bancos, e o servizo alipay de Alibaba. Destas, asume un papel protagonista a videovixilancia e as técnicas de recoñecemento facial. Existe un proxecto chamado 'Claridade de neve' que quere encher no 2020 toda a xeografía, incluída a rural, de cámaras para ter unha cobertura e un control operativo total (no 2019 eran xa 200 millóns de cámaras).

Pero non só as persoas participan neste SCS, tamén as empresas son sometidas ao escrutinio das puntuacións. De feito, 51 empresas están na lista negra. Por exemplo, non pagar conforme a lei; explotar traballadores, vulnerar normas de protección da saúde dos traballadores, etc...son aspectos que penalizan. Segundo os ideólogos, o desexo de evitar esa lista negra está provocando a redución do comportamento incorrecto das empresas. Sinalan que se mellorou no pagamento do salario aos traballadores migrantes e que se reduciu a explotación laboral. Un deses ideólogos é Lin Junyue, declarado polo goberno como voceiro para tratar aspectos do SCS. 

 

Nos seus inicios naceu como unha ferramenta para favorecer as transaccións comerciais e financeiras con Occidente. Lembremos que China entra na OMC a finais dos 90 e que iso significaba un desexo de adecuación. Por iso, non resulta raro que no ano 2002, Jiang Zemín, o Presidente da República Popular de China e Secretario Xeral do PCC, dixera, no seu discurso do XVI Congreso do PCC, que China tiña que rectificar e normalizar a organización da economía de mercado establecendo un sistema de crédito social compatible coa mesma.

A aceleración veu da man da crise do ano 2008, que fixo ver que detrás da crise se agochaba o comportamento deshonesto, corrupto e mesmo criminal de grandes empresas. Para China era evidente que a economía non podía liberarse da moral, como sucedía en Occidente.

Esa asociación entre economía e valoración moral está moi vinculada ao sustrato cultural de China, en concreto a dúas correntes filosóficas que non están tan confrontadas como se pensa, o confucionismo (Confucio, entre VI e V a.C) e o legalismo (Shang Yang, séc. IV a.C e Han Fei, séc. II a.C). O primeiro cre na educación e nas virtudes humanas e o segundo asevera que as persoas precisan o dominio da lei para obter seguridade e estabilidade.

Moitos confrontan as dúas doutrinas, mais Emmanuel Dubois pensa que están máis relacionadas do que se di. En calquera caso, ambas doutrinas acabaron por permear o imaxinario, unha síntese entre o comportamento virtuoso e a necesidade de control e vixilancia para que aquel fose posible. Ancorado nesta necesidade naceu o sistema de control baojia no século XI, eminentemente rural e familiar, onde existía unha especie de precepto de vixilancia mútua e cada membro dos grupos familiares, de ser sancionado, provocaba que o castigo se aplicase a todo o grupo familiar. Isto provoca que o imaxinario asuma que os actos individuais teñen un beneficio e un perxuízo colectivo. Isto cómpre telo en conta.

Os baojia van e veñen ao longo da historia de China, chegando até 1954 cando o PCC os recupera en tanto que comités de barrio. Isto dura até que nos anos 70 o aperturismo económico, o éxodo rural -a pesar do sistema Hukou, que obrigaba á permanencia nunha provincia ou municipalidade- provocan que os comités perdan relevancia na súa función de control. O crecemento económico experimentado entre os anos 90 e inicios do 2000 non foi inocente, xa que a corrupción e os males cos que se culpaba ao capitalismo apareceron como grandes eivas do sistema. Aí foi cando, sobre o sustrato do legalismo e do confucionismo, se asenta o SCS para que non decida o mercado e si o poder instituído. Ao empregarse de maneira dominante o mundo 'frío' da tecnoloxía, o SCS preténdese obxectivo e liberado das emocións. A fábula tecnolóxica permite que os ideólogos pensen que o país sería gobernado pola virtude e o control das normas. Mais, a modo de quimera dialéctica, serían puntuadas de maneira negativa as persoas que criticasen publicamente o scs? Se fose afirmativo, o feito de que se diga que o sistema é positivo non serviría de moito.

Os puntos, por certo, non se perden para sempre, pódense recuperar cun curso de formación, cun informe que sinale a boa vontade e cunha escusa da persoa.

Como dicía Byung-Chul Han o sustrato cultural -onde se incardina a necesidade de que o individuo virtuoso beneficie ao colectivo- e as tecnoloxías de control social baixo o amparo do SCS posibilitaron que China (en Huabei, uns 60 millóns de persoas e en Wuhan uns 11 millóns, e 3.301 mortes) tivese éxito na contención do virus -hoxe só un contaxio local-. Sustrato e tecnoloxía de control que definen tamén a Corea do Sur, que só obrigou a corentena ás persoas contaxiadas, que foron detectadas primeiro mediante sofisticados procesos de xeolocalización para realizarlles o test e despois controladas mediante móbil e se vulneraban a súa corentena eran directamente sancionadas. O mesmo podemos dicir de Xapón. Outro feito non menor, e que ten moito que ver co canibalismo que puxo en práctica o neoliberalismo que degradou a sanidade pública e privatizou recursos sanitarios: nestes países existe en xeral un sistema sanitario forte.

 

E...Occidente...que?

Nun eido global, non podemos deixar de destacar a fascinación que as tecnoloxías de vixilancia, control e manipulación das persoas exercen nas elites. Levamos moito tempo falando do Gran Irmán. Pero sempre esperta resistencias na sociedade. No entanto, co reclamo do SARS-Cov-2, en determinados países, non europeos, como Israel, xa se anuncia o emprego dunha app 'Escudo' para facer seguemento das persoas contaxiadas, para controlar que manteñen a corentena.

Que vai prevalecer en Europa? O desexo de salvagarda da nosa privacidade e intimidade, dos nosos dereitos, ou o desexo de erradicar o SARS-Cov-2? Unha resposta vén dada polo anuncio do BOE de onte - 28-marzo de 2020-, onde o goberno do Estado ampara a creación dunha app encamiñada a controlar os movementos de poboación mediante xeolocalización. Por que de toda a poboación, preguntámonos?

Sen sermos expertos, pensamos que se trata de diagnosticar, de saber quen pode transmitir o virus e de saber que a persoa enferma mantén con rigor a corentena. Non obstante, quen garante que as persoas transmisoras ou en corentena son respectuosas e non frecuentan espazos públicos 'de primeira necesidade'? Eis o problema. Nunha sociedade moi individualista e onde a idea de ben común quedou sepultada debaixo da competitividade do capitalismo, non existe ningunha garantía: puidémolo ver cos desprazamentos masivos que se produciron desde Madrid cara a outras zonas en canto se anunciou que se decretaría o Estado de Alarma.

Polo tanto, ao noso entender o que cómpre é controlar a quen transmite o virus, non a toda a poboación. E, por outra banda, se unha persoa é transmisora sería absurdo que abondara con saber que se mantén na Comunidade Autónoma en que reside -como di o BOE de onte- cando do que se trata é de que non se mova da súa casa. Espallar por fóra non, pero por dentro si? Cando nen sequera, sen facer o imbécil, podo ir a visitar a un familiar? Curioso que sexa unha organización de extrema dereita, VOX, a que alerte sobre o uso desta aplicación. 

O que si procede, canda as medidas de seguemento das corentenas obrigadas, é aplicar todas as medidas socioeconómicas pertinentes para que dita corentena non sexa unha condea en vida polas graves consecuencias que ten nun sistema que navega no mar do capital.

Mentres, e até que non exista esa app [sendo como somos, imaxino que seguiríamos sendo esa democracia 'a la española' do franquismo, cunha app de control de movementos, Estado de Alarma e exército nas rúas], o exército e restantes forzas de seguridade do Estado ocúpanse de sancionar a quen se salte as excepcionalidades do estado de Alarma...e algo máis -abusos de poder, 150 mil sancións en 12 días!!- como di, moi ben, César Rendueles no seu artigo de hoxe en El País: 'La tormenta perfecta del autoritarismo'.

Por riba, volvendo a tempos da longa noite de pedra, a delación axexa detrás das fiestras e nas terrazas. O desexable sería o triunfo da ética e confiar plenamente en que as persoas son respectuosas do ben común. Viviríamos nunha democracia xusta, onde a xente entende, comprende e axuda, mais aló do conxuntural.

Compartimos con César Rendueles e Byung-Chul Han que estamos sementando un campo con minas no que poden estourar os dereitos humanos, que pode quedar un imaxinario ferido. Por exemplo, podería o medo a un contaxio ser invocado por poderes públicos cando se trate de desincentivar unha mobilización? Este medo pode moi ben ser aproveitado por eses que hoxe din estar en contra da app de xelocalización do goberno. 

Só o equilibrio entre acertos e desacertos por parte do goberno inclinará a futura balanza representativa, mais o que si podemos augurar é que se o diñeiro non se inxecta directamente nos petos da clase traballadora e se garante a súa supervivencia, o escenario social será moi explosivo.

Xabier Ron

Brión, 29 de marzo de 2020

A CURIOSA FÁBULA DOS CLANS 'TENGO', 'TONGO' E 'TANGA'

Hai pouco que chegou ás miñas mans o manuscrito, esvaído nalgunhas alturas, pero cuxa grafía aínda se pode ler se un sabe algo de paleografía, e con marxes algo líquidas, sen definir con regra ou pauta, sinalando a súa precaria formalización. 

Sexa como sexa, a min chegou e, como hai tempo que gardo silencio ante todo o balbordo exterior, que de tan alto xa nin o oio, quero deixar constancia do que nos conta o manuscrito do que vos falo.

Escrito nun francés algo deturpado, conta a fábula dos clans 'Tengo', 'Tongo' e 'Tanga'. Respectarei a súa grafía no que segue sen necesidade de entrecomillar, que é gravoso de máis. 

Resulta que nun país que se parece bastante ao noso, sexa este Galicia ou España, o mundo coñecido finalizaba e comezaba onde quería o clan Tengo, cuxas políticas de acaparamento non coñecían par e o pobo espallado só podía sofrer e padecer, desexando que os outros dous grandes clans, os Tongo e os Tanga medrasen e trouxesen, como prometían cando falaban, pan, teito, traballo e dignidade. 

Os Tengo aplicaban aínda taxas que proviñan, non da Idade Media, senón dos Tengo do Alén, que eran moito máis poderosos e cobizaban todo o que fose susceptible de formar parte da súa riqueza. A ostentación, xa se sabe, forma parte do poder. No entanto, sabedores de que hai que facer gala de certa xenerosidade, aplicaban unha interesada política de 'don' con certos sectores do pobo, para que, así, non houbese moita intención de revolución entre os pequenos clans. 

Por debaixo deles, os Tongo e os Tanga loitaron para facerse escoitar e prometeron novos paraísos e asaltos aos ceos dos mitos. Claro, a xente sen pan, sen teito, sen traballo e da dignidade demoucada, necesitaba crer nalgo. Era a súa única esperanza despois de anos de escuridade e de facer cola ante os celeiros dos ricos Tengo.

Chegaron novos aires, case parecidos a este cambio climático que abafa parte do continente, e os Tengo, sen que o puidesen prever, caeron ante o empuxe do Tongo; e os Tanga, que devecían por derrocar todas as políticas dos Tengo, querían, como fose, unirse aos Tongo para teren máis poder de confirmación dos desexos de boa parte do pobo. Algunha pasaxe do manuscrito incide en que a unión dos dous clans era posible de dúas maneiras, unha delas máis clara pola súa simpleza (alianza de intereses concertados e garantidos), outra máis escura pola súa complexidade (goberno conxunto).

Pero os aires cálidos foron crueis: as colleitas prometidas morreron, e os Tengo sorrían porque tiñan case todas as terras, todo o gran e a semente acumulada nos seus impresionantes celeiros.

Era necesario que os Tongo e os Tanga reaccionasen: foron días e días de curioso diálogo ao redor dunha mesa, pero as pombas mensaxeiras eran as que levaban, sempre, unha parte distorsionada, a que escoitaba, por boca dos pregoeiros, o pobo. Di a voz narrativa que era moi pouco útil ler esas mensaxes pois todo podía ser mentira e manipulación.

Todo apunta, segundo o que contén o manuscrito, que só quedaba unha opción, plantar unha semente que medraba rápido, nun par de semanas, e que podía producír alimentos suficientes para calmar a fame do pobo. 

Era o primeiro paso necesario. Imprescindible. Pero só quedaba unha terra o suficientemente produtiva para sementar, compartida entre os Tongo e os Tanga, se ben, todo hai que dicilo, os Tongo dispuñan da beira máis regada, e os Tanga da zona que recibía máis sol, complementábanse ben, xa que logo. O pobo celebrouno: pronto comerían. Os Tongo e os Tanga tiñan, non obstante, que se poñer de acordo antes da nova lúa, tiñan un par de meses para sementar. Tempo suficiente, de houber vontades, di o manuscrito, a estas alturas xa con evidentes vacilacións gráficas, desta curiosa fábula. 

Mais chegou a lúa nova e o campo non foi sementado. O narrador afirma que existiron unhas fortes discusións sobre o sentido da sementeira e de quen comezaría a colleitar o alimento para distribuír ao pobo, pensando así no mérito que tería a ollos do pobo. Non obstante, a voz narradora dinos que para o pobo tanto tiña quen fose o primeiro...só querían que se puidese comer e camiñar, por fin, lonxe dos agoiros negros dos Tengo. 

Despois de que pasou a lúa nova, chegaron interminables días de moita fame...Debeu ser moita, pois o manuscrito contén aquí unha iluminación cunha imaxe dun demo caracterizado cunha enorme boca con sangue e dentes infernais que zuga o que semella a alma das persoas. Si, debeu morrer moita xente dos Tongo, dos Tanga e moitos clans pequenos deixaron de existir. 

O manuscrito remata de forma abrupta, cando anuncia que os Tengo, unha vez que morría a xente, abriron as portas dos celeiros. E que eran ringleiras e ringleiras de persoas desesperadas que acudían a pedir unha pequena remesa para plantar...si...a cambio da dignidade...

Pregúntome que pasaría cos líderes dos clans Tongo e Tanga...

POR QUE VOU IR Á FOLGA O 8M

Cando comecei a escribir estas liñas ignoraba en realidade cara a onde me levaría o texto. Só sabía que quería partir da aseveración seguinte, NON SON FEMINISTA, non como unha provocación, antes ben como unha toma de conciencia e como unha denuncia do uso e abuso da caracterización por parte non só das mulleres, o cal sería lóxico, senón mesmo por parte dos homes que, mesmo algúns que teñen espazo propio na representación política, tenden a fracturar ao atribuír trazos secundarios (feminismo liberal, facendo un mal uso, por outra banda, do valor de liberal).

Concordo coa observación de June Fernández cando afirma que "a tarefa principal dun home que se di feminista é recoñecer os seus privilexios e emendalos, e que isto pasa por retroceder, por ceder espazos, por escoitar máis e falar menos" ("Los riesgos de una feminista profesional", La Marea, marzo 2919, nº 69, pp. 46-47). Isto concorda, en certo sentido, coa miña forma de ser: escoitar reflexivamente e só falar se é preciso. En canto ao acto en si, o de emendar, lembro que Berto Romero decidiu el mesmo igualar o seu salario ao da súa compañeira de reparto. Actos así son a potencia da igualdade que debemos conquerir.

A toma de conciencia acompáñase da observación e da reflexión de que os homes non debemos ocupar un espazo que debe gozar da representación (se non única, si maioritaria) da muller. Non son feminista. Non. Participo das súas reivindicacións e tanto podo eloxiar como criticar cando se realizan actos confusos que poden conducir a procesos de exclusión antes que a unha sociedade inclusiva...tal como o fago cos representantes masculinos que insisten en perpetúar os piares dunha sociedade capitalista, machista, exclúinte e desigual.

Hoxe, cando todo é susceptible de ser levado á tribuna do espectáculo, cando os termos son desposuídos do seu valor, cando todo o mundo,de forma interesada, se declara feminista, tal como se declara non racista, pregúntome, de forma deliberadamente retórica e inxénua, como é que cada ano morren ducias de mulleres asasinadas polos seus compañeiros ou centos viven nun inferno de terror que silencian baixo unha pel magoada.

Sempre fun activista polos dereitos humanos, desde que teño lembranza, e practiquei, sempre desde a esquerda, a ética e o respecto polos outros seres humanos que me rodean, que comparten conmigo este mundo. A loita pola igualdade radical entre todas as persoas, sexan de onde sexa, sexa cal sexa o seu sexo, a súa etnia, a súa condición.

A folga é a mellor ferramenta que ten a clase traballadora para defenderse da patronal, para reclamar os seus dereitos, para esixir melloras. O 8M irei á folga por solidariedade coas mulleres e porque onde hai conflito, resistencia e loita ten que existir conciencia de clase e unidade da clase traballadora.

100 ANOS SEN ROSA LUXEMBURG, ASASINADA POLA COVARDÍA DA BARBARIE

De maneira inevitable, Rosa Luxemburg acompañoume desde hai bastante tempo a través do seu pensamento e as súas obras. Hoxe, 15 de xaneiro de 2019, cúmprense 100 anos do seu asasinato a mans dos miserentos que capitaneaban, entroutros, Ebert e Noske.

Con ela morreu tamén asasinado Karl Liebknecht. O nome de Rosa Luxemburg únese na memoria deses tempos convulsos ao doutra ilustre muller revolucionaria, Clara Zetkin que, xunto con Rosa e Karl idearon e puxeron en marcha o partido espartaquista e participaron na do Partido Comunista Alemán, cuxo congreso fundacional tivo lugar en plena Revolución xermana, o 31 de decembro de 1918.

Rosa nacera en Polonia o 5 de marzo de 1871 e desde moi nova demostrou o seu compromiso humano coa causa dos máis desfavorecidos, coa causa da clase obreira sendo así, que aos 18 anos xa ten que fuxir para non ser detida. Trasládase a Zúrich, onde coñece a Leo Jogiches en 1891 e co que manterá unha relación ata 1907.

Compartimos o criterio daqueles que a identifican polo seu humanismo socialista, polo seu pacifismo, pola súa constante denuncia do militarismo e do imperialismo e radical defensa do internacionalismo. Loxicamente, non imos coindicir en todo, mais Rosa sabería dialogar e discrepar con nós, argumentando. Pero naquel mundo que lle tocou vivir, debeu loitar non só contra o machismo, senón contra as traicións daqueles que deberan erguer a bandeira da liberdade, do socialismo e da democracia.

Rosa sabía que o principal era a toma de conciencia para poder artellar algo, mesmo o proceso revolucionario: a clase traballadora debía ser consciente da súa condición. Rosa non abrazou ningún dogma, todo era perfectamente discutible. De feito, unha das súas consideracións máis interesantes que destacamos é a que realiza sobre a liberdade:

“A liberdade é sempre unicamente liberdade para quen pensa de modo distinto [...] e perde toda eficacia cando a liberdade se volve privilexio”

Isto é...en nome da liberdade non se pode, precisamente, atacar o seu fundamento que é, tamén, o que sucede hoxe, onde a liberdade é só apariencia e vive sometida ao imperio da arbitrariedade e de dogmas (un deles o do pensamento correcto) así como de leis realizadas para demoucala (lei mordaza).

Coñeceu o cárcere en numerosas ocasións e non por iso renunciou á súa loita. Exemplo de coherencia e insistencia ideolóxica. Coherencia que non acompañou a algúns personaxes que abrazaron a causa ‘socialista’ para traizoala e tinguila de sangue e morte como foron Ebert e Noske. Estes foron os contrarrevolucionarios covardes que dispararon contra o pobo, contra a clase traballadora. Estes foron os covardes que puxeron prezo á vida de Rosa e Karl por 100 mil marcos. Rosa víase na obriga de durmir cada noite nun sitio diferente para evitar que a matasen.

Os usurpadores do socialismo planificaron decididamente a morte dos desexos de emancipación do pobo e reprimiron cunha brutal violencia o proceso revolucionario, tal como o exemplifica a histórica manifestación do 5 de xaneiro de 1919, en Berlín, onde centos de milleiros de persoas solicitaban poder tomar as rendas do seu futuro e, despois de elixires un comité revolucionario, Liebknecht anunciaba que se debía derrocar o goberno de Ebert (non así Rosa que pensaba que todo era demasiado prematuro e que faltaba organización e que todo podería rematar nunha matanza...como así foi). Ebert e Noske limparon con sangue a Revolución, aínda non se sabe realmente cantas persoas morreron ese día.

10 días despois detiveron a Luxemburgo, Liebknecht e Pieck. Despois de seren torturados, son executados por quen, anos despois, formaría parte das forzas de seguridade do nazismo ben dirixidos polos traidores e covardes. Rosa Luxemburg recibiría o disparo na tempa do tenente Kurt Vögel, que pasará á historia por ser o asasino da chama ardente da Revolución.

Este 15 de xaneiro de 2019, cando as mulleres saian á rúa a pedir que non se negocien gobernos sobre os seus dereitos como en Andalucía, o espírito de Rosa Luxemburg, de seguro, andará con nós recordando a esencial loita pola emancipación do ser humano.

A Rosa Luxemburg, 15 de xaneiro de 2019, no Centenario do seu asasinato

Xabier Ron

CHIMAMANDA NGOZI, A VOZ QUE DESFAI O SILENCIO

Chimamanda Ngozi AdichIe posúe un pensamento poderoso, que fuxe de preconceptos e que demostra mesmo unha capacidade autoanálise, sempre precisa cando se trata de reflexionar sobre os feitos sociais.

O seu feminismo é un berro claro de que a conciencia do que somos é a premisa necesaria para erguer a voz e desfacer os silencios. No relato que nos regala Babelia no exemplar do sábado 27, Chimamanda deixa entrever esa necesidade.

Acompañarei o meu pensamento con algunha das súas palabras, coma se fose eu un regato que quere alimentar ao río maior que flúe cara ao mar.

A imposibilidade de ver ao OUTRO, á OUTRA coma un ser humano pleno...isto aconteceu sempre, mais con épocas máis cruentas coma no período de entreguerras co ascenso dos fascismos e podemos dicir que hoxe, desde que a ideoloxía securitaria do capitalismo se impuxo na xerga da política, cando vemos como gobernos se constrúen sobre os dereitos do OUTRO e da OUTRA migrante. Ten razón Chimamanda cando denuncia non só a súa existencia en todo o mundo...senón tamén no ‘mundo literario progresista’...”onde se agarda que as escritoras fagan aos seus personaxes femininos ‘simpáticos’, como se toda a humanidade dunha persoa de sexo feminino debese, a fin de contas, encaixar nas coidadosas limitacións da simpatía”.

Hai que dicir o que hai que dicir, sobre todo se pensamos que é unha verdade que nace coa forza da ética e da convicción, con independencia do apoio que teña esa afirmación. “Non se debe falar porque un estea seguro de que o van apoiar, senón porque non se pode permitir o silencio”. Gústame a aseveración de que, como cidadá, a súa responsabilidade é a verdade e a xustiza.

Animo a quen non puido consultar o Babelia de onte que o faga...e que lea tamén os pequenos libriños de Chimamanda. Eu rematarei asumindo a defensa da imaxinación, da lectura e dos libros como ferramenta para transformar o mundo:

“A Literatura ensínanos. A literatura importa. Leo para que me consolen. Leo para que me conmovan. Leo para que me lembren a gracia, a beleza e o amor, mais tamén a dor e a mágoa. E todas estas cousas importan. Todas son leccións útiles”.

A MARCA ESPAÑA COMO MODELO DA LEI MIGRATORIA ANTIPERSOAS DE MACRON

O macronismo é a faciana eufemística da dereita máis rancia, cuxo extremismo endulcórase baixo un suposto centro político que sempre é inexistente. En efecto, non cómpre confundir a capacidade de diálogo, de chegar a acordos, nin a capacidade de mesura e equilibrio cun falaz centro político.

Unha das manifestacións máis evidentes é o proxecto de lei do Asilo e Inmigración que superou a primeira lectura. Como informan desde a CIMADE trátase dun verdadeiro código da vergoña, e que pon en perigo a ducias de milleiros de persoas que serán retidas, asignadas en residencias, expulsadas, privadas dos seus dereitos. Unha lei que endurece os controis, as sancións, a selección e a expulsión, e deixa en moi mal lugar o dereito de asilo. E foi aprobada o domingo pola noite (ás 23h) co 58% dos votos de deputados e deputadas presentes. Isto xa sinala que é un texto controvertido, que non convence nin á esquerda, mais tampouco á dereita extrema que quere aínda máis dureza. 

Ollando as liñas que o artellan un percibe de forma inmediata que a Marca España soubo exportar moi ben o seu modelo, considerado un éxito, ignorando ou esquecendo de forma miserenta aos milleiros de persoas que morren no mar Mediterráneo e a existencia de políticas discriminatorias que atrancan o acceso a servizos públicos básicos como a sanidade (un recente estudo elaborado polo Instituto de Economía de Barcelona e a Universidade Pompeu i Fabra, Os efectos letais da perda de cobertura sanitaria, estima que as mortes de persoas migrantes en situación administrativa irregular se incrementou un 15% entre o 2012 e o 2015), a educación e políticas sociais. 

Cómpre moito, moito traballo no seo da propia sociedade para rachar a evolución da apatía e da indiferenza, cando non comportamento violento, e, da man dunha rúa máis humanizada, realizar os cambios administrativos pertinentes. O macronismo xa vai por un mal camiño. E moito nos tememos que asoman actitudes no Estado español da man do riverismo que manterán ou incrementarán as durezas dunha lei inxusta.

O ALENTO VÉN DA INTEGRIDADE: PENSAR A REPÚBLICA HOXE

Nas abondosas lecturas en que ando mergullado nestes tempos de recuperación dos padeceres cardíacos, bato con aventuras, con historias de vida cheas de integridade. Unha integridade que desafia os límites do soportable e mesmo, vista a distancia, do imaxinable. Curioso -ou non- que sexa nas ditaduras onde sexa posible a existencia desa meritoria actitude ética. Hoxe, ollando o que acontece coa mediocridade dos actos e comportamentos políticos e sociais, semella unha quimera pensar só en tentar imitar a quen, sabendo do evidente perigo de morte, loitou pola legalidade republicana, democrática.

De maneira inevitable, coa data de mañá, 14 de abril, cando se rememora un día fermoso, como é a proclamación da Segunda República, rindo a miña pequena e humilde homenaxe a esas persoas que deberan ser exemplos de ética (hoxe tan denostada, ata o punto de que os posmodernistas de dereitas e de esquerdas, de forma maniquea, expulsan a ÉTICA da POLÍTICA, converténdose esta nun todo vale noxento). 

Pode que tamén influíse a acertada exposición inaugurada onte, xoves 12 de abril, na Fundación Eugenio Granell, Corpoética, a cargo de Claudio Rodríguez Fer. Suxestiva e emotiva porque parte de nocións afastadas do cotián, como o amor e o respeto, o onirismo surrealista e faino tamén reivindicando a nosa tradición antifascista, a de verdade, exemplificada no seu pai, muíñeiro proletario -como mo definiu o propio Claudio-, que coñeceu as durezas do vello cárcere de Lugo, hoxe convertido nun museo -parabéns a quen o levou a cabo porque era necesario- que lembra o noso pasado, que atesoura a nosa memoria en obxectos do cotián de tantas persoas que foron presas nas súas paredes. Nunha das salas, Hidromemoria, Claudio rende homenaxe a seu pai, cun videomontaxe que nos ofrece unha letanía, adaptada do Pai Noso, que se converte nun Pai Meu, laico e antifascista..."amén, camarada".

As emocións leváronme de forma inevitable á dor e ao sofremento de tantas persoas que entregaron a súa vida para impedir primeiro o golpe de estado, para resistir contra o Ditador despois.

 Ao respecto, hai quen fai rimas para definir o resultado do golpe militar que rematou coa legal e lexítima Segunda República: quedou unha sociedade de vencedores, de vencidos e de convencidos. E pode ser que sexa así, sobre todo coa última categoría social, a necesaria para soster unha Ditadura durante 40 anos e os 40 anos posteriores dunha democracia escasa, debilitada, enfraquecida, precisamente, polos herdeiros desa longa noite de pedra. Ignorando que é o mellor, penso que nesta categoría hai como un eloxio agochado no termo vencedores. Por iso, opto polo termo vitimario, xa que incide na responsabilidade directa do golpe primeiro, das prácticas xenocidas do primeiro franquismo e do apoio consciente e/ou resignado á ditadura. En vez de vencidos falaría de vítimas, sen caer no erro, vaia o paradoxo, da vitimización, ou quizais resistentes, xa que, quen resistiu morreu ou viviu con moitas dificultades por entregar a súa vida a un loable fin. Os convencidos quizais sexan os resignados, os que practicaron a indiferenza, os que pechaban os ollos, por medo ou por outras emocións que impedían unha acción dedicida resistente en contra da Ditadura. 

E non se pode medir a dimensión xenocida franquista só cos números. Sería un erro. Como afirma José Benigno Freire no prólogo á edición española de Viktor Frankl, El hombre en busca de sentido (Barcelona: Herder, 2015, 3ª edic.) os números deshumanizan, separan corpo e ialma. Humanizar é dar nomes e apelidos, como a cela do vello cárcere de Lugo que foi decorada co nome de todas as persoas presas (pódese contemplar na foto que adxuntamos e agradezo aquí ao amigo Ramón Vázquez a visita guiada coa que me agasallou). E se as resistentes merecen o nome e os apelidos...tamén debemos identificar ás vitimarias...a xustiza reparadora precísao. Saber con que piares se construíu a democracia alumearía as conciencias desa masa social 'convencida' ou 'resignada' ou 'indiferente'. Nomes e apelidos que son os que aínda manteñen a memoria intacta de familiares que agardan recuperar os corpos sepultados nas fosas para lles dar vida.

A República constrúese todos os días. Todos os días temos que ter na mente aos nosos devanceiros. Temos que retirar o pano de silencio e esquecemento que impuxeron os vitimarios para entrar pola porta falsa da democracia. Concordato Vaticano, Lei de Amnistía de 1977, a imposición da Monarquía...a desmemoria deliberada, a cooptación das institucións democráticas...quen non o queira ver...xa sabe a que colectivo social pertence.

Viktor Frankl, neurólogo, psiquiatra e filósofo que coñeceu as durezas de Auschwitz despois de vinte anos de investigación, cuxos resultados conservaba nun manuscrito que os nazis lle requisaron e destruíron cando entrou no campo. Frankl foi rememorando como puido o seu traballo en pequenos papeis que son o cerne do seu libro, que foi definido por Karl Jaspers como "un dos grandes libros da humanidade". Puido exiliarse cun visado, que xa tiña, para os Estados Unidos, mais o seu pai e súa nai quedaban un tanto indefensos e entón, como afirma o propio Frankl: "cal era a miña responsabilidade? Ocuparme da miña obra ou coidar de meus pais?". El quedou e tivo momentos moi duros: a muller embarazada do seu primeiro fillo, foi forzada a abortar e morreu en Auschwitz; a morte de seu pai; a súa nai, asasinada no campo de Theresienstadt; a propia creba de dúas décadas de traballo profesional; a propia agonía no campo de concentración. El quedou e resistiu e logo verbalizou o vivido nun libro que quere 

"describir, coa miña experiencia, e desde a miña perspectiva de psiquiatra, como vivía o prisioneiro corrente no campo e como esa vida influía na súa psicoloxía" (p. 21)

A pesar da evidente exemplaridade, e mesmo a pesar do seu carácter heroico, como afirma un dos seus biógrafos: 

 "Frankl non debe ser eximido da discusión crítica. Debe ser intelixible para nós, comprensible, tanxible, e tamén debe poder chegar a ser pedra de escándalo e de contradición. Deste modo, a súa vida e obra seguirán vivas entre nós e non estarán nun pedestal, alleas á vida cotiá, inalcanzables, expostas ao pó da historia"

  Isto é o importante e é perfectamente aplicable ás persoas resistentes vítimas da Ditadura: se deixamos que sexa só unha liturxia que se rememora un día ao ano, recluíndonos en museos de pedras como son os cemiterios e as fosas comúns, non seremos quen de reparar a inxustiza que padeceron. Nestes tempos é o dominio do pensamento correcto o que impón a autocensura. Hai medo a afrontar os feitos con carácter crítico. Os lugares comúns impiden que podamos resolver as contradicións existentes. O reto está aí: salvalas do pó da historia...a que impuxeron os vitimarios e a que...por medos...aínda non se escribiu.

A DIGNIDADE EXÉRCESE...LEONE GINZBURG COMO EXEMPLO

Sempre mantiven unha notable preocupación pola Ética, tanto desde un punto de vista teórico como práctico e, sobre todo, con vistas a facer da Ética unha compoñente esencial e determinante dos meus actos vitais. 

A reflexión xurdiu lendo con atención a obra de Rob Riemen, Para combatir esta era. Consideraciones urgentes sobre fascismo y humanismo (Taurus, 2017), e as novas que emerxían nos medios sobre a política do todo vale, tan propia destes tempos de hexemonía neoliberal e posmodernista, que tende a xustificalo todo, tal como relativiza o valor da verdade. 

Da lectura de Rob Riemen rescato unha historia de dignidade, a do escritor e mestre Leone Ginzburg, que se opuxo con firmeza á sinrazón da imposición ditatorial do fascismo de Mussolini e do nazismo de Hitler.

Leone Ginzburg, xudeu ruso, nace en 1909,cuxa familia emigra a Italia cando aínda é neno. Deteñámonos só nalgunhas datas relevantes da súa vida:  

a) En 1927, con tan só 18 anos de idade, realiza unha tradución ao italiano da novela de Tolstoi, Ana Karenina. 

b) En 1933 participa da creación da Editorial Einaudi e comeza unha intensa actividade editora e tradutora, creando a revista Cultura que, como di Riemen, faino para 

 "facer xustiza ao significado orixinal da palabra, deixar espazo á diversidade de camiños que a xente pode percorrer na procura da verdade de si mesmos e da existencia humana" (p. 17). 

c) Coa chegada de Mussolini e os fascistas ao poder, Leone Ginzburg demostra que a dignididade debe exercerse e defenderse. Mussolini esixiu que os mestres asinaran unha declaración de lealdade, senón perderían o seu traballo. Dos 1.100 mestres só 10 se negaron a asinar tal declaración, entre eles estaba Leone Ginzburg. A partir dese momento encabeza a póla turinesa do movemento antifascista, Giustizia e Libertà, ata que o deteñen en marzo de 1934.

Foi liberado baixo vixilancia en 1936 e exíliase á pequena vila de Pizzoli cando Italia entra de forma activa na Segunda Guerra Mundial. Unha vez derrocado Mussolini, Ginzburg regresa a Roma para loitar contra os nazis, que tomaran o poder. De novo, foi arrestado e torturado ata a a morte, que acontece o 5 de febreiro de 1944. Só tiña 35 anos.

A súa dignidade érguese con forza por riba da mediocridade xeral e aínda cando escribe desde o cárcere á súa compañeira, Natalia Ginzburg, que seguiu o legado de Leone traballando na editorial Einaudi e que se converteu en escritora de contos e ensaios, lemos con emoción a súa serenidade: 

Non te preocupes demasiado por min. Só imaxina que son un prisioneiro de guerra; hai tantos, especialmente nesta guerra, e a maior parte voltará a casa. Agardemos que eu sexa parte desa maioría , eh Natalia? Bícote unha e mais veces. Sé valente. 

 Rob Riemen dá a chave para entender esa valentía:

O valor é a habilidade de conquistar, non aos outros, senón a un mesmo; o valor para sermos sabios e xustos, o valor para cultivar a nosa alma. Quen non fai isto non é libre, e unha vida sen liberdade, unha vida baleira e condescendente, é unha vida sen sentido e, en última instancia, sen amor (p. 18)

 Existe un documental realizado no 2016 por Florence Mauro, Un intellectuel contre le fascisme, onde podemos aprender máis sobre como defender e exercer a dignidade coa que nacemos todas as persoas.