SEN POSIBILIDADE DE ACCEDER A UNHA VIVENDA DIGNA

Outra columna máis...que nace ao albur das lecturas dominicais. Desta volta, sobre o alugueiro e o acceso a unha vivenda digna. Un dereito que estoura debido a diversos motivos que veremos de seguida.

Os titulares de LVG, dentro da súa edición local de Compostela, son evidentes: "Solo hay pisos para alojar a 320 personas"; "Las pocas viviendas que hay para alquilar son indecentes y carísimas".

Non será porque non o advertimos xa hai algún tempo neste mesmo blog: o acceso á vivenda está envolto nunha burbulla que terá gravísimas consecuencias sociais. Agora, como vemos nos titulares, os propios medios recollen testemuñas que deberan anoxar aos poderes públicos. 

O defensor do público debera ser un contrapeso fronte ás dinámicas salvaxes da selva do mercado capitalista. Mais, por desgraza para os nosos dereitos, actúa coma un mero xestor dos intereses mercantís e 'deixa facer', emulando o dito de Vincent de Gournay, pronunciado no século XVIII, "laissez faire, laissez passer". 

Compostela está a piques de chegar a un punto de non retorno e ser definida 'inhabitable' para futuras xeracións. Hoxe, as dinámicas do capital e o 'deixa facer' expulsan cara ás localidades veciñas a duciais e ducias de persoas, tal como acontecera nos inicios de século XXI, até que rebentaron as costuras da burbulla inmobiliaria nos anos 2007-2008. 

Este 'deixa facer' ten / terá gravísimas consecuencias de tipo social e convivencial se o servidor do ben público non decide atrancar o paso ao dito de Vincent de Gournay e poñer en marcha outro tipo de políticas. Mais o servidor público debe abandonar a covardía e garantir os dereitos da cidadanía, consagrados no texto constitucional, e defender e afortalar os servizos públicos. 

Mais...non se preocupen...seguiremos sen dúbida a peor. Non o dubiden as persoas lectoras. Vexamos con brevidade, quizais panóptica, O QUE HAI e, sobre todo, O QUE NON HAI. 

1) NON HAI...ética individual e colectiva. Desaparecida, podemos dicir que está en búsqueda e captura. HAI cobiza e especulación co valor de uso que debe caracterizar a vivenda. HAI un desaforado desexo de gañar sempre máis diñeiro, aínda que sexa tendo vivendas en miserable estado de habitabilidade. 

2) NON HAI...unha oferta de alugueiro para responder ás necesidades sociais. NO FONDO...segue a sacrosanta idealización do SER PROPIETARIO, por iso, nada se fai co alugueiro. NON HAI parque público de vivendas en réxime de alugueiro social...HAI un enorme parque de vivendas baleiro (circa 9000 en Compostela). HAI unha oferta ilegal e legal (desmesurada) de pisos para turismo de masas tanto de forma individual como a través de palataformas como AIRBNB [Todo...un cancro para o dereito constitucional a unha vivenda digna]. En Alemaña, cidades recuperan de fondos de investimento os centos de vivendas que compraron a prezo de ganga...triste dar diñeiro aos canallas, desde logo, pero veremos se non é, debido á inoperancia dos nosos gobernantes, o único sendeiro...

3) NON HAI ningún tipo de control sobre esa oferta de pisos turísticos. O 'deixa facer' é a única estratexia do xestor público dos intereses privados. A este respecto, recomendamos a lectura do libro de Ian Brossat, La ciudad uberizada (Katakrak, Iruñea-Pamplona, 2019) e como, desde o seu rol de tenente alcalde de París e da súa responsabilidade de 'Vivenda, Emerxencia habitacional, e Vivenda Sostible', desde o 2014, se desvive para frear o monstro AIRBNB e todas as prácticas de presión que desenvolve a plataforma rentista (en nada colaborativa)...que, por riba, declara millonarios beneficios (en Francia, no 2016 declarou só 330 880 euros cando presumía de ter 10 millóns de franceses como usuarios) que non repercuten na caixa común da facenda pública para seren redistribuídos.

Conclusións apresuradas: 

1) O futuro goberno...se quere pasar á historia futura como goberno de esquerdas, ten que, unido a unha acción de servizo público das administracións nacionais, provinciais e locais:

a) Traballar para solucionar o problema de acceso a unha vivenda digna e garantir o dereito constitucional que nos asiste.

a.1) Crear un parque público de vivendas en réxime de alugueiro social.

a.2) Aproveitar a forza da lei para que as vivendas baleiras se incorporen a ese parque público.

a.3) Dispoñer de ferramentas normativas que impidan o lucro e a especulación e poñer límites ás plataformas como AIRBNB e ás propias asociacións de pisos turísticos que nacen ao abeiro do 'cheiro a diñeiro fresco' que trae o turismo de masas.

a.4)  Ao mesmo tempo, hai que meterlle o dente ao mercado do traballo e derrogar a reforma laboral para recuperarmos dignidade en contratos, condicións, dereitos e salarios.

a.5) Garantir un sistema de pensións público digno.

Corolario

Sen ética é imposible a vida pública. Precisamos unha ética solidaria con todas as persoas sexan de onde sexan. Necesitamos unha xustiza redistributiva e equidade social sen exclusións. 

Verémolo...despois do 10 N????

SOBRE A NECESARIA CRÍTICA AO HIPERCAPITALISMO DIXITAL

Devoreino. O martes accedeu aos meus ollos polígrafos e o xoves xa engulira as súas páxinas (non chegan a 140). Referímonos ao libro do economista galego Albino Prada, Crítica del hipercapitalismo digital (Catarata/Fundación 1º de maio, Madrid, 2019).

Pode que sexa que estea escrito de maneira áxil, mesmo aí onde aparecen datos económicos ou táboas sinópticas. Ou pode que as súas teses veñen a dotar de forza o pensamento que levamos anos vertendo neste noso blog, nos diversos artigos de opinión que, de cando en vez, mandamos a medios como Praza Pública, así como nunha mesa de debate, que xa presentamos no Congreso do CILEC en Coruña no 2017, e en Vigo o pasado 30 de novembro de 2018 na Libraría Cartabón. Unha mesa en que reflexionamos sobre as consecuencias da dixitalización e da robotización na nosa vida e na sociedade.

Albino Prada ofrécenos un percorrido crítico sobre o actual hipercapitalismo e, no seu último capítulo, algunhas propostas de solución (pp. 108-134). Como é habitual cando comentamos ou presentamos libros, non imos entrar en todos os aspectos dignos de atención, senón que nos limitaremos a certos puntos de reflexión e debate.

Un dos aspectos nos que coincidimos plenamente é na crítica á obsesión cuantificadora do coñecemento científico, onde, por exemplo, a avaliación externa acaba por ser nada imparcial e científica, pois no que é unha nova modalidade da censura, dúas persoas anónimas, movidas quizais por certas fobias, practican unha selección negativa do que convén ou non publicar nunha revista científica. Por momentos, ademais, esa selección vén coincidir con certa onda de pensamento dominante ou hexemónico, favorable aos intereses dos axentes do sistema 'infocapitalista' (denominación de Albino Prada).

Esa obsesión penetrou en todos os eidos....e a esquerda, sobre todo a que practica o posmodernismo relativista, tamén se deixou colonizar pola obsesión, pola xerga e por certos conceptos do capitalismo salvaxe:

"No se libra de tal mutación la acción política y social, que se transforma en espectáculo electoral, a imagen de cualquier deporte competitivo gestionado por burocracias parlamentarias, trabajadores del aparato, empresas de servicios y financiadores profesionales" (p. 23) .

O hipercapitalismo dixital aséntase nunha distorsión esencial: aprópiase das rendas e do traballo social a través dunha privatización que opera baixo máscaras que algúns aínda hoxe poden considerar de esquerdas. Por exemplo, nese eido están Uber, Airbnb, Deliveroo, que demoucan os dereitos laborais de forma impune e que, en realidade, non son empresas colaborativas, senón empresas rentistas como as define Prada. As que actúan no eido da vivenda, especulan co prezo que posúe e hoxe baleiran os centros das cidades, inaccesibles para a clase traballadora, principalmente para a mocidade. Este proceso de especulación rentista vén da man dunha retirada do Estado social, e dun constante incremento das didicultades para acceder a servizos públicos.

Outros dos aspectos esenciais: a robotización da vida ten graves consecuencias sobre o emprego e sobre os sistemas de protección social. Por iso, ante unha situación de deterioro crecente, a solución, como sostén Prada, pasa por establecer unha renda básica, que debe ser a estratexia social prioritaria. Os datos que achega Albino Prada, tomados de fontes oficiais como a Contabilidade Nacional e a EPA, son elocuentes:

a) mesma produción no 2016 ca antes da crise...pero con moitas menos horas de traballo, isto é, con menos empregos...uns 2M500 mil empregos menos.

b) sector industrial: 2015 = 2002 en produción, pero cun 34% de horas menos.

Vexamos, polo miúdo, o que acontece en determinados sectores, os que máis avanzaron nos procesos de dixitalización:

automatización:-258.600 empr.

comercio: -87.200

transporte e loxística: -80.000

finanzas: -43.000

Isto é, -469.200 empregos, se contamos os que se crearon no eido da informatización e dixitalización, resulta que, entre o 2010 e 2016, perdéronse 340.000 empregos. A EPA rexistra un déficit de 612.000 empregos.

Un exemplo elocuente: Skype ten máis clientes que a British Telecom e posúe unha plantilla de 200 persoas, mentres que a Bristish, con menos clientes, emprega a 90.000 persoas. Entón, quen perde coa dixitalización? Resulta evidente, e só unha mente tecnófila non verá os males que a acelerada dixitalización trae ás nosas sociedades. Forma parte da falacia tecnolóxica (p. 53), pensar que o mundo melloraría coas pantallas. Prada chámalle a este proceso, e con razón, 'abducción neoliberal'.

Nun dos apartados, a construción do suxeito neoliberal, botamos en falta as achegas do pensamento de Harmut Rosa (a aceleración) e de Byung Chul-Han (a autoexplotación na sociedade do rendemento). Convertémonos en proconsumidores, propietarios e aforradores, mentres que desapareceu a palabra 'traballador'. A nivelación oligárquica desde a crise produciuse por abaixo, degradando e empobrecendo a toda a clase traballadora. Para esta nivelación, a oligarquia abduciu o Estado, que se converteu en cómplice, de tal forma que as institucións e as leis están ao servizo dos seus intereses.

Cómpre resistirse. Negarse, como di Albino Prada, a aceptar estas regras. Esta toma de conciencia sería moi necesaria para ir eliminando do noso imaxinario a falacia tecnolóxica e dixital. O economista galego non fala abertamente de socialismo, non obstante, formula unhas solucións que teñen o beneficio de conter a máquina do capitalismo salvaxe. André Gorz hai décadas xa avanzara a necesidade de poñer en marchas reformas non reformistas, isto é, reformas que supuxesen unha clara contestación ao capitalismo. A renda básica (que ben defende Albino Prada) pode ser unha desas ideas, xa que liberar ao ser humano para posuír unha certa dignidade do traballo precario que lle concede o capital, podería permitirlle usar o seu tempo libre en tomar conciencia da necesidade de non só frear o capitalismo, senón poñer ás persoas por riba dos intereses do mercado. E iso só pode acontecer co socialismo.

TODO...TODO...COA MESMA RECEITA NON SE PODE

En efecto, todo, telo todo, por moito que nos vendan, é imposible, e menos se se fai todo coa mesma receita. Non é que me volva hoxe culinario, senón que falaremos brevemente da cociña do sistema capitalista. 

A reflexión xurdiu dunha lectura da prensa en papel mentres tomaba un café (descafeinado). Percibín de forma inmediata, unha vez lidas as novas, a contradición, que consiste na imposibilidade explícita de levar a cabo diferentes accións cando se pretende non tomar partido; cando se quere vivir nunha especie de todo vale, todo é posible...mais iso, obviamente é imposible.  Cómpre decidir. Cómpre elixir. 

Sirva de exemplo, o xornal La Voz de Galicia. Na breve editorial que alumea a portada da edición de Compostela, "Desde el Pedroso" demándanse, como posibles solucións á sangría demográfica que sofre a comarca de Compostela, "Ideas, por favor", título que lle dá o articulista. Ideas que deben transitar, cando menos, por dous camiños: a) un mercado inmobiliario a prezos razonables; b) un dinamismo na xestión de solo industrial. 

Unha breve pero acertada observación que, non obstante, choca co resto que nos ofrece o xornal, sobre todo co suplemento "Mercados" orientado todo el en alentar a chegada dunha cuarta revolución. 

A contradición é evidente. A cuarta revolución, que acompañaría aos beneficios do capitalismo financeiro, tecnolóxico e cognitivo (FTC), pode representar o pé definitivo sobre o corpo do traballo, unha grave amputación da institución salario, e a instalación definitiva nunha masa-traballadora precaria. 

De que maneira contraditorio?

a) O mercado inmobiliario está sendo todo el acaparado polas estratexias acumulativas dos posuídores do capital. De primeiras, non se remedou nada para impedir que o sistema seguise negando o dereito a unha vivenda digna a milleiros de persoas. 

Por riba, a ausencia dunha política pública de vivenda implica que o acceso a un alugueiro asequible sexa tortuoso, xa que as estratexias do capital, a través das famosas plataformas colaborativas, queren que os pisos sexa para turistas e ocasionais con posibilidades económicas. Loxicamente, o prezo se incrementa de forma especulativa. A consecuencia é a expulsión das persoas menos favorecidas cara ás marxes das urbes. Xa comentamos como en Francia se estaba producindo unha saturación habitacional por imposibilidade de facer fronte ao pago dos inzados prezos dos alugueiros. Levamos o mesmo camiño neste noso país. A expulsión ás marxes, entendendo por marxes no caso de Compostela, localidades como Bertamiráns, Cacheiras, Sigüeiro, Negreira e outras, implica, para as persoas, calcular non só o prezo para a vivenda, senón incorporar as contas dos desprazamentos e, ás veces, ás dos xantares, debido á imposibilidade de ir e vir ao fogar. Así, dáse non só a dificultade para animarse a crear, senón que é imposible que se fixe poboación no centro urbano. 

b) O solo industrial obriga a pensar...que industria? Neste tempo de hexemonía e voracidade do capitalismo FTC, que mudou os parámetros do sector traballo e convulsionou os hábitos de consumo de forma definitiva, preguntámonos iso, que industria pode salvar a quebra demográfica se os traballos son inestables, os salarios son precarios e non hai acceso a unha vivenda digna?

A cararexada Cuarta Revolución, que é a da robotización, a do agrandamento da fenda entre a clase traballadora precaria, de emprego estacionario mal remunerado e a clase dominante dos mecanismos de produción de capitalismo FTC, non vai permitir ningunha xestión do solo industrial, xa que este capitalismo está deslocalizado, descentralizado e acapara plusvalía un pouco en todas partes, incluído nos fogares. O capitalismo FTC só quere especular co valor de cambio en todos os eidos, incluído o da vivenda....co cal, imposible un parque de vivendas asequible e menos, aínda, pola inacción pública, un parque público de viendas en rexime de alugueiro social. 

O 5 de maio deste 2018 Carlos Marx cumpriría 200 anos...quizais unha lectura actualizada do seu pensamento permitiría entender mellor as contradicións do capital...tal como fai David Harvey. Por iso, aínda recoñecendo que esta reflexión é breve, non se pode ter todo coa mesma receita. Cómpre elixirmos que sistema queremos: se é o capitalista, nunca se correxirán as desigualdades de todo tipo...

 

SOBRE A DEVOLUCIÓN DO VALOR DE USO PARA AS VIVENDAS

Xa advertimos neste blog sobre as malas e perigosas bondades que se agochan detrás da suposta benevolente economía colaborativa das plataformas como Airbnb. Hoxe, na prensa galega emerxe unha desas consecuencias, aínda que se camufle detrás da etiqueta "las regulaciones de las viviendas vacacionales" (La Voz, p. 32). 

A nova, titulada "El parque de viviendas en alquiler se redujo a la mitad en solo medio año", resulta interesenta, mais unha vez, non tanto polo que se di, senón polo que non se di, e o que se insinúa detrás dos silencios. Un deses silencios é, loxicamente, non sinalar a verdadeira causa da situación en que está a vivenda para as persoas. Quizais sexa porque os conceptos de 'valor de uso' e 'valor de cambio' xa non figuran no vocabulario crítico. 

O autor do artigo, Gabriel Lemos, enumera unha "factores que han puesto patas arriba el mercado":

a) "un cambio de mentalidad";

b)   "la nueva situación económica, con altas tasas de precariedad laboral y poca capacidad de ahorro";

c) "el golpe definitivo, la regulación de las viviendas vacacionales"

Os tres factores teñen o seu relevo. Non obstante, matizaríamos o do cambio de mentalidade, xa que a relación, que o propio autor sinala, coa situación económica, indícanos que a decisión de recurrir a un alugueiro é imposta polas circunstancias, non por apelar a un novo estilo de vida. O modo de vida segue sendo hexemonizado polo ordoliberalismo.

A regulación das vivendas vacacionais deriva en que os propietarios prefiren gañar moito diñeiro coas vivendas, destinándoas a turistas, preferentemente. Aquí as plataformas como Airbnb teñen moita importancia. Esta estratexia contribúe a esnaquizar a vida dos barrios e expulsa ás persoas de sempre.

A causa primeira é que a vivenda no capitalismo é concebida como un valor de cambio, que produce rendibilidade económica e non coma un valor de uso, que incide no beneficio social ao dar resposta a unha necesidade básica e garantir un dereito humano.

O problema é que non debemos fiarnos das demandas supostamente sociais da Federación Galega de Empresas Inmobiliarias, que é a fonte principal do articulista. En primeiro lugar, porque estas empresas son as que se benefician tamén do boom das vivendas en réxime de alugueiro e do incremento dos prezos que está xerando unha desigual demanda fronte a unha oferta reducida. 

O propio presidente desa Federación recoñece que existe risco dunha nova burbulla...quen escribe xa afirma que existe e que provocará un problema social de envergadura que aparece nas principais cidades galegas e localidades 'turísticas'. Xa existe un sobrecusto para as persoas con reducidas capacidades económicas ante o sobreprezo que están adquirindo as vivendas. 

Por que ninguén se cuestiona que as vivendas non deben formar parte do negocio? Por que non se pensa en limitar por lei a cantidade de vivendas que pode acaparar unha persoa/empresa? Do mesmo xeito, dalgunha maneira hai que poñer límites por tramos razoables aos prezos que se poñen aos alugueiros e comprobar a calidade da vivenda que se aluga. Se as persoas/empresas que acaparan vivendas deciden non poñelas no parque de alugueiro habería que establecer algún tipo de gravame para desincentivar que se destrúa o seu valor de uso. O que non procede, ao noso entender, é premiar aos especuladores e acaparadores dun ben básico mediante as estratexias fiscais.

A tentación lóxica sería construír novas vivendas...sería un terrible erro. Si debería asumir a administración pública unha petición que non é do presidente da Federación, senón que figuraba en programas políticos de organizacións de esquerdas, como Esquerda Unida: a creación dun parque público de vivendas a prezos sociais. Un parque destinado a garantir o dereito a vivir nunha vivenda digna.

É CAPITALISMO, NON É ECONOMÍA COLABORATIVA

Hai que recoñecer que non me gustan nada a "tecnofilia", nin a "colonización dixital", nin todos eses discursos de buenrollismo sobre as bondades dun mundo robotizado. 

Todo isto impregnado do mundo on-line, que distancia as relacións humanas e converte a pantalla do ordenador, do tablet ou do móbil no principal axente social da nosa vida. 

Un deses aspectos, que sempre me pareceron propios do sistema, eran aplicacións e filosofías que, supostamente, se vendían como éticas porque eran colaborativas e ían contra os valores do sistema capitalista. Ignoro quen puido crer algunha vez iso. Pero son millóns de persoas as que o fan. E non logro entender como non ven que, hoxe por hoxe, e desde que naceron, todo o que se vende por economía colaborativa, cando aparece o factor diñeiro polo medio, son dignas fillas do capitalismo.

Mais, descendamos aos casos que van abrollando que provocan mesmo dossiers tan ilustrativos coma o que nos ofrece a revista Alternativas económicas no seu número de novembro de 2017 (pp. 37-45). Ás veces, alégraste porque ves que alguén pon datos claros ás túas reflexións. Iso é o que acontece con este dossier: "Mi móvil, mi capital". Porque diso se trata, de capital desde unha perspectiva fondamente individualista e que lucra ás supostas empresas colaborativas. 

No mundo dixital, e debido ás fendas deliberadas que ofrece o mundo do traballo na era neoliberal ou ultraliberal, certas plataformas dixitais deciden que xa non abonda con ofrecer servizos baixo demanda en sectores coma o turismo (son xa coñecidas as que ofrecen alugueiros de habitacións ou vivendas, que acabarán provocando unha segunda burbulla inmobiliaria pola especulación que caracteriza a algunas) ou o transporte (famoso o caso de Uber), senón que hai que ofrecer traballo baixo demanda. 

De saída, cando vin a existencia de tal enxendros pensei nas famosas empresas de traballo temporal físicas e contra as que loitou tanto a esquerda por precarizar as condicións laborais. Entón, como é posible que por se dixital non se vexa a mesma condición perxudicial? Como é que algunhas persoas caen no click destas plataformas de intermediación laboral dixitais? 

Pódese entender cando xorde a desesperación ante unha situación de desemprego prolongada. Mais, de forma ética, non podemos defender a economía mergullada que amparan estas prácticas laborais. E moito menos aceptar que actúen só coas leis do Mercado ("Laissez faire, laissez passer"), as máis crueis e que só converten en precariedade extrema o traballo: desregulación extrema, sen dereitos, a cambio de plena dispoñibilidade. 

As empresas non queren regular dereitos, xa que saben que facelo implica unha seria redución de dereitos. Hai persoas que se lucran sen querer investir en seguridade social e en contratar: por iso, tratan ás persoas como (falsas) autónomas, pois o seu traballo só se exerce coa empresa en cuestión. Se non hai regulación, todo beneficia a unha empresa que actúa en competencia desleal coas empresas físicas que si fan fronte ás obrigas.

Isto afástase do que representa en si mesmo a verdadeira economía colaborativa, que xorde cando se produce un modelo de produción, de consumo que pon en contacto a dous pares que comparten bens infrautilizados.

E por iso hai que chamar a atención, pois clientes teñen, e de seguro que por comodidade -click-, por descoñecemento da realidade laboral, por ignorancia, por indiferenza, por querer aforrar uns euros, ou por motivacións aínda menos definidas. O peor é cando son as xentes de esquerda as que usan/explotan estas plataformas dixitais pensando que practican economía colaborativa.

Deliveroo emprega "riders", persoas que fan os repartos en bicicleta e xa hai un movemento de protesta para reivindicar dereitos debido ás súas condicións. Reparten comida por 4,5 euros entrega, de onde hai que descontar impostos de autónomos. 

Glovo, seica española, fai reparto de todo: como di un dos traballadores, poden entregar un bolso de 1.500 euros de Louis Vuitton a cambio de 5 euros sen descontar impostos. Marketplace, do monstro Amazon -por favor, aquí solicitaría que alguén lese os libros que alertan sobre como se traballa neste monstro e sobre o perxudicial que é- paga 2 dólares as tarefas (o traballo)

Unha escravitude laboral asumida e consentida cada vez que se fai uso do servizo de Amazon e das demais plataformas. Os de Deliveroo fan entrega mesmo dun Dicionario de palabras prohibidas: turnos, salarios, horas semanais, traballo son algunhas desas palabras prohibidas. Triunfa o eufemismo e o universo asquerosamente líquido dos relativistas posmodernistas.

Estamos ante ferramentas de explotación laboral e de precarización, que favorecen a degradación dos dereitos laborais -aínda máis....e parecía difícil coa existencia das reformas laborais do PSOE e do PP...- ata facelos desaparecer no universo luminoso da pantalla dun móbil.