A FÁBULA DO CADRO

O cadro ofrecía unha perspectiva un tanto inaudita, insólita. E non era a primeira vez que o mestre o ollaba.

Só afastándote del, a bastantes pasos de distancia, podías outorgarlle, con moitas dificultades, un certo sentido unitario. Percibíase un intento de condución de liñas que partían de diversos puntos, mais o resultado semellaba un tanto inconexo, coma se se forzase de xeito antinatural a converxencia das liñas.

As razóns de tal feito percibíanse moi ben cando te achegabas ao cadro. Podíase sentir mesmo a dor que expresaba unha mestura de cores non ben asonada. A discordancia lumínica era evidente. A imaxe semellaba chorar de impotencia ante o desastroso traballo das mans que, recentemente, se aplicaran a darlle un ‘novo relato’.

De preto, víanse as torsións das liñas, coma se o seu programa pictórico non correspondese coas intencións iniciais. Había mesmo, no intento absurdo de restaurar, un borrado de liñas vellas ben definidas. De xeito tosco, case coma con ese Ecce Homo, o trazo brusco mergullaba vitorioso sobre toda harmonía.

O mestre optou por sentar e pensar sobre o futuro.

Tiña sentido desfacer as novas restauracións para recuperar o deseño orixinal? Sabía moi ben o mestre que xurdirían, desde as turbas dixitais de linchamento anónimo, insultos e outras desconsideracións. Sabía tamén que toda consideración contraria á nova restauración sería marxinada.

O poder aliméntase da adulación dos adeptos interesados. Por iso, as declaracións públicas de defensa do traballo realizado eran todas centrífugas con respecto á asunción de responsabilidades: ninguén quería asumir e admitir que se equivocaron coa restauración do cadro e que a pretendida visión unitaria só obedecía a unha sinrazón lóxica. A culpa sempre estaba noutros.

Ou sería mellor renunciar a toda restauración e comezar a preparar un novo lenzo, acollendo os acertos do deseño do programa inicial, e pintar un novo cadro?

O mestre tiña os suficientes anos para saber que a perspectiva tiña a súa importancia, pero que a verdade e a mentira non dependen dela. Que os modos de ver non poden ser un pretexto para anular a existencia obxectiva da verdade.

Brión, 19 de xullo de 2020

DA VIDA PARA UNHA EXISTENCIA DIGNA A UNHA VIDA PARA A MERA SUBSISTENCIA

Dire ce que l’on doit  

Ne dire que ce que l’on fait

Ne rien dire que nous n’ayons fait”

(Dicir o que debemos dicir,

Dicir só o que facemos,

Non dicir nada que non fixéramos)

(Philippe Meirieu)

1. O imprescindible Pessoa escribía que amar é pensar. Quizais sexa mellor xirar a chave da interpretación dos soños e dicir que pensar é amar...amar o que pensamos e o que escribimos. E se queremos ser xustos, se queremos amar ben, convén entón sermos respectuosos con ese pensamento e con esa escritura. Liberar toda escritura do cortexo da inmediatez, da produtividade obsesiva dos tempos actuais. E non desexar outra cousa que escribir para seguir cuestionándonos o mundo existente e non para contentar.

2. Hai uns 10 días este escrito nacera despois de ler e escoitar ocorrencias sobre o futuro da educación. Un futuro que é enunciado e xulgado desde os parámetros reducionistas do COVID-19. Para non sermos orfos, deixamos que nos acompañen as últimas reflexións de Byung-Chul Han, de Hartmut Rosa, de Alain Accardo, así como os autores cos que dialogamos cando reflexionamos sobre a nosa práctica educativa.

3. Vivimos baixo o imperio das emocións e das paixóns. Por iso, a unha lei reactiva como é a Lei Wert (LOMCE) sucédelle unha contrarreacción lexislativa. O seu impulso é, por tanto, emocional, e abafa baixo unha lousa toda razón argumentativa e crítica. De feito, a tramitación dalgunhas leis baixo o parón que supuxo o confinamento...non merece outra cousa que a nosa desaprobación. A claridade debe alumear todo proceso democrático de deliberación. Deliberación que, nos consta, non se deu coa Lei de Protección Integral da Infancia, chea de incongruencias.

4. En todo este sin-proceso latexa o mal destes tempos: a mediocracia, o alimento necesario do capitalismo para someter as institucións e as leis ao seu imperio. Sobre isto escribiremos na próxima reflexión, ao calor das últimas noticias sobre o incontestable triunfo de Feijóo nas Eleccións do 12 de xullo.

5. Asumamos o principio básico de que calquera lei educativa debe ser contrasistémica, senón asistiremos, de novo, a unha lei que favorecería as intencións produtivas do sistema económico e social dominante e hexemónico: o capitalismo. Se iso non se fai, de nada serve unha lei que remata por aliñarse co sistema. En efecto, hoxe a cosmovisión aliméntase do capitalismo, que crea un ‘sentido común’ sociohistórico que, ao mesmo tempo, marxina calquera alternativa posible. Como criterio cum auctoritas podo citar a Alain Accardo (traduzo do francés):

“a función principal do sistema escolar e universitario, que é seleccionar e formas as elites dirixentes, beneficia de forma esencial ás clases dominantes. (...). Se o ensino escolar e universitario conserva unha parte da súa función de espertar e manter o pensamento crítico, esta non chega até o cuestionamento da orde establecida” (p. 45)

6. Ese sentido común alicerzou a Lei Wert. De maneira estratéxica usaron unha linguaxe técnica, en apariencia neutra, mais que provén directamente dos caladoiros conceptuais e terminolóxicos do universo da empresa: excelencia, efiacia, competencia, estándares de rendemento, avaliacións externas, empresarios de si mesmo, innovadores,....Todo debe ser medible e cuantificado, até os valores. 

7. . Toda lei educativa incorpora unha ‘folla de ruta’ que é aplicada nas aulas a través das concrecións curriculares. A in-corporación de todas as formas de ser e estar no mundo en sociedade debe ser imperativo. Non obstante, hai formas que se vén segregadas e excluídas das follas de ruta deseñadas polas oligarquías: por exemplo, o mundo rural, o cooperativismo social, formas comunitarias de vida como a xitana...

8. A cosmovisión do ser humano neoliberal está definida por:

1. O interese propio ou o narcisismo ego-obsesivo

2. Pola Competitividade

3. Polo mercantilismo

4. Pola burocratización

5. Pola mensurabilidade: todo debe ser cuantificado e rendible

6. Pola instrumentalización do OUTRO

7. Pola autoexplotación e alienación

8. Por ser empresario de si mesmo

9. Pola anulación do pensamento crítico e a negatividade

10. Pola etiquetaxe da diferenza e a desigualdade

11. Pola interiorización do ‘fracaso’ como ‘culpa’ do propio individuo

12. Pola medicalización das condutas

13. Pola negación da ‘verdade’

14. Pola exposición case pornográfica da emocionalidade e as paixóns

15. Pola sobreprotección e ‘desnaturalización’ do que significa vivir

9. Tendo en conta esa cosmovisión, ben incrustada na actual Lei Educativa, todo acto de educación -liberar dos marcos en que vive o alumnado, se temos en conta a etimoloxía- significa practicar un acto de ‘resistencia’, de ‘disidencia’ e construír a utopía emancipadora.

10. Nada é doado. Toda aprendizaxe implica un esforzo, rigor e traballo. A virtualidade do dixital puxo de relevo a importancia do corpo, da súa presenza nas aulas, aí onde se dá un microcosmos da realidade social, onde o alumnado ten que aprender a convivir, a aceptar a existencia dos conflitos, a xestionalos e solucionalos. Onde aprende a re-construír os vínculos relacionais.

11. A virtualidade encérranos en nós mesmos, por iso serve moi ben para os intereses da cosmovisión neoliberal. Todo acto educativo (tamén os virtuais, aínda que non son Educación para nós) que non se someta a crítica e reflexividade, é un acto condeado a alimentar a cosmovisión neoliberal. E a esquerda cae -e moito- nese erro. Nestes tempos consultamos traballos didácticos e pedagóxicos que falan da ‘escola democrática’ sen cuestionarse o sistema-mundo en que se incardina esa escola. Por iso, quédanse nunha mera declaración de boas intencións.

12. Hoxe están en perigo algunha das fundamentais conquistas da clase traballadora. No que se refire á disolución do espazo-tempo que deben caracterizar aos ámbitos do repouso, do lecer e do traballo, os culpables da disolución, paradoxalmente, non son só a oligarquía e a dereita, senón a propia esquerda, seducida polo canto de sereas da dixitalizacion e do teletraballo, o maior dos enganos deste inicio do século XXI.

13. Os rituais desaparecen e con eles a estabilidade, a pausa demorada e os símbolos que permiten o encontro dos que se recoñecen neles. O dixital liquida o ritual do corpo e da presenza, mata o encontro e desintegra os elos relacionais verdadeiros nunha falacia que só fai millonarios aos donos do capitalismo dixital. Nada peor que pensar que a educación pode vir desde unha pantalla.

14. Hartmut Rosa afirma na primeira tese da Modernidade que as sociedades modernas só son capaces de se estabilizar de maneira dinámica. Non o cremos. É unha das falacias da aceleración e do crecemento constante. Non hai límites na lóxica da competición capitalista, se non hai límites, non hai pausas, non é posible a estabilidade que achega o demorarse. Acerta, no entanto, Rosa ao caracterizar a práctica educativa como colonizada pola lóxica da competición. Por iso, Accardo define a escola pública como 'escola conservadora' (p. 46) polo seu desexo, explicitamente compartido por familias e corpo docente, de 'adaptar', o máis estreitamente que se poda, ao corpo discente á orde establecida.

15. Demorarse, con tranquilidade e sosego reflexivo, contribúe á estabilidade. Por iso, o primeiro erro da esquerda – acerto do capitalismo- foi aceptar os mantras da flexibilidade, da mobilidade, da inestabilidade. Modelaron un imaxinario onde nada semella durar, onde todo é obsolescente, mesmo os coñecementos e os saberes.

16. A razón vive con tristura o protagonismo absoluto do elemento emoción/paixón. Vive no retiro da morada reflexiva: agarda por un rescate. Mantén a esencia que converte o estético nalgo fermoso, mentres que o emocional fai da arte mera mercadoría, mero produto.

17. O curtopracismo é ante todo emocional, fundamento mesmo de certos medios dixitais como twitter. A razón require tempo e reflexión. O emocional non. Debe ser por iso que se xustifican comportamentos intolerables (nos dous extremos do eixo esquerda-dereita). O emocional sobreprotexe e infantiliza a sociedade. O emocional convértenos en presa do paternalismo obsesivo e controlador do Estado. Algo diso aconteceu coa xestión do COVID-19, e segue acontecendo.

18. Aprender é tamén repetir. Para repetir algo hai que aprender de memoria. Hoxe isto, nun ensino dominado polo emocional líquido e pola anulación do esforzo que esixe e require toda aprendizaxe, é imposible. Os adoradores do líquido emocional din que memorizar mata a ‘creatividade’, a ‘innovación’. Mais, os contacontos africanos teñen fermosas historias que transmiten a exemplaridade a través da repetición, de como esa aprendizaxe até salva vidas.

19. Aprender é tamén alimentar a memoria. Por iso, hoxe, seméllanos impensable unha sociedade estruturada ao redor da ritualización que establecía a memoria. Hoxe non memorizamos teléfonos. Non queremos sequera saber onde están as nosas referencias espazo-temporais elementais: queremos que un motor de procura dixital nolo diga.

20. O coñecemento necesita repetición para estabilizarse. O fundamento da experiencia da vida é a repetición. Debe ser por iso que a experiencia é expurgada dos ‘relatos’ posmodernistas. Debe ser por iso que apelan só a un constante ensaio-erro, negándose a posibilidade de aprender dos erros e quedan a mercede da súa repetición estéril.

21. A comunicación dixital é unha 'comunicación sen comunidade'. O réxime neoliberal illa a cada persoa e convértea en ‘produtora de si mesma’, como di Byung-Chul Han.

22. A inestabilidade, o inacabamento, a provisionalidade, connotan o devir actual das cousas. A sensación de ‘queime’ deriva da alienación de autoexplotarse, de entregar ao capital todo o noso tempo libre e tamén o noso lugar de amar e xogar. Nada ten final na roda do capital. Rosa define o ‘queime’ (burnout) como unha forma extrema de alienación. E ten razón, agás nos casos en que ese ‘queime’ responde a unha deliberada explotación da patronal.

23. O ser humano precisa ritos de paso (Van Gennep) e zonas en que sexa posible demorarse para adoptar unha decisión e poder avanzar. O neoliberalismo non quere iso, xa que denuncia o seu desexo de producir sen límites e de acapararnos por completo. Por iso, defendemos que cada etapa da vida ten os seus ritos de paso educativos e debe ter as súas zonas de reflexión para adoptar decisións tranquilas. Hoxe, non é posible. Someten ao alumnado a permanentes cortocircuitos neuronais obrigándoos a escoller sen poder demorarse, sen reflexionar, sen saber, mais aló do que lle podan dicir benintencionados departamentos de orientación ou calquera que tivese a experiencia previa.

24. O único que tería sentido é a experiencia do coñecemento propio. Non poden. Itinerarios, escollas, optatividade desenfreada impiden un demorarse, un tranquilizarse. Todo xorde sempre ‘antes do propio tempo’ que tiñan as cousas antes. As consultas dispáranse e a resposta ten que ver con ‘e a ti que che gusta?’ Como vai sabelo aos 12, aos 13 ou 14 anos? A esa idade, agás experiencias desagradables, o lóxico é que che guste un pouco de todo.

25. Por iso, toda resposta que tente alimentar unha experiencia que non ten o alumnado, non deixa de ser unha mostra máis do paternalismo, da infantilización. No fondo, unha pequena estafa. As leis educativas fomentan esta estafa. O capitalismo necesita esa estafa para dispoñer canto antes dunha man de obra pouco formada e xa ‘sometida’ á lei non escrita de que sempre son outros ‘os que saben que necesitas’.

26. O repouso e o traballo son formas distintas da existencia. O repouso in-corpora a festa e o lecer: celébrase. O traballo remunerado non é ningunha festa. Cada forma require do seu espazo e do seu tempo. Hoxe, practicando a disolución queren que naviguemos dunha existencia digna a unha mera subsistencia. Curioso que sexa a suposta esquerda a que acelere os procesos de disolución dos espazo-tempo do repouso e do traballo.

27. A escola deixou de ser ‘scholé’, é dicir, ociosidade. Non se permite xogar por xogar. Todo debe conducir a algo cuantificado, rendible. A avaliación da formación confúndese co número dunha proba elevada a obxectiva. Hoxe, por mor do sistema dominante, a escola non cultiva, instrúe.

28. A formación vólvese un mero medio para ‘algo’, para lanzarnos ao mundo da competitividade. Non obstante, a formación debera ser a finalidade da educación. Pero, loxicamente, nun mundo hexemonizado pola cosmovisión neoliberal iso é imposible.

29. Polo tanto, ese ‘algo’ debe ser o mellor posible para o alumnado. O neoliberalismo necesita que esa formación non sexa un atranco para os seus plans de perpetuación e reproducibilidade.

30. En consecuencia, a ocorrencia da supresión do título da ESO non é en si mesmo un problema, se a formación se volve finalidade da educación. Non sería un problema se no sistema-mundo desaparecese a competitividade do horizonte. Mais, desde o momento en que acceder á vida en sociedade, a unha vida profesional ou laboral é unha competición, todo o alumnado debe ter a mesma igualdade á hora de poder competir (sabendo que isto é falaz e ilusorio por como se reparten as cartas).

31. Mentres vivamos nunha sociedade hexemonizada polo capitalismo, que somete a unha carreira competitiva aos seres humanos, non podemos deixar que sexa dito sistema o que escolla directamente ao alumnado en función das súas necesidades. Lémbrame esta ocorrencia a cando se dicía que o mellor sería que os equipos directivos escollesen directamente ao profesorado, sen necesidade de oposición, tal como acontece nalgún país de clara doutrina neoliberal.

32. O problema é a ausencia dunha educación verdadeiramente inclusiva, que permita que a formación sexa o fin da educación, para emanciparse, para poder demorarse, sen someterse a unha carreira de escollas e ser un cidadán ou unha cidadá que practica o pensamento crítico e reflexivo. Mais, non sexamos inxenuos ou hipócritas: o imaxinario capitalista colonizou o ensino e o alumnado sabe que o que estudan ten que 'servir para algo'.

33. O esforzo de hoxe explícase en función da consecución dese ‘algo’ que serve para seguir. En consecuencia, se a formación é un servir para ‘algo’, e ese ‘algo’ é sentido coma un regalo, o desexo de esforzarse para formarse, nun imaxinario dominado pola rendibilidade capitalista, simplemente desaparece da ecuación. E xa veremos a eses mesmos que ‘regalan’ laiarse e inventar un novo relato sobre o ‘marabilloso’ que é formarse...

34. No entanto, difícil é enganalos. O sistema capitalista é unha selva salvaxe e coñecen numerosos casos próximos do difícil que é todo, a pesar de estudar. Saben que os títulos non impiden a precariedade, os malos salarios, a emigración.

35. Agás para as persoas alienadas e obnubiladas, o remate deste accidentado curso foi caótico e quedou ben evidente que o alumnado, en canto ministra e conselleira comunicaron que a nota final non podía empeorar con respecto á das dúas primeiras avaliacións, desconectou nunha porcentaxe non pequena da falacia dixital. En conversas persoais, entre risas, algúns manifestaban que estaban xa de vacacións.

36. O problema é que nunha sociedade capitalista sempre existe un ‘filtro’ segregador. Que ferramentas tería un alumno ou alumna que presente un certificado con 5 ou 6 suspensas para acceder a un posto de traballo? Como podería esixir un salario digno ante o ‘favor’ que lle fan? (hoxe escoitamos isto tamén).

37. A eliminación do conflito, da discrepancia argumentada nesta sociedade neoliberal do politicamente correcto vai da man da existencia da sobreprotección, dun paternalismo/maternalismo mal entendido e dunha perigosa infantilización da sociedade. A supresión das engurras só pode ser unha mala nova para unha democracia sana. Pero o capitalismo non quere unha Democracia digna dese nome: son incompatibles.

38. Polo tanto, as ocorrencias en tempos de capitalismo só poden ser unha escusa para establecer maneiras diferentes e diferidas de segregar. Todo dependerá de en que momento se establece esa segregación e diferenciación que conduce e subxace á desigualdade estrutural que naturaliza o capitalismo.

Referencias bibliográficas

Accardo, A. (2020), Le petit-bourgeois gentilhomme. Sur les prétentions hégémoniques des classes moyennes, Agone: Marseille [1ª edición 2003].

Deneault, A. (2919), Mediocracia. Cuando los mediocres toman el poder, Turner: Madrid [1ª edición francesa de 2015]

Han, B.-Ch. (2020), La desaparición de los rituales. Una topología del presente, Herder: Barcelona.

Ron Fernández, X. (2020), “La desaceleración como práctica educativa”, Educación para el Bien Común. Hacia una práctica crítica, inclusiva y comprometida socialmente, Enrique Javier Díez Gutiérrez y Juan Ramón Rodríguez Fernández (Dirs.), Octaedro: Barcelona, pp. 273-285.

Rosa, H. (2019), “Diez tesis para comprender la Modernidad”, Remedio a la aceleración. Ensayos sobre la resonancia, Ned Ediciones: Barcelona, pp. 25-42.

Xabier Ron Fernández

Brión, 12 de xuño de 2020

A AUSENCIA DE NEGATIVIDADE É NEGATIVA ou COMO OS ESTADOS XIRAN SOBRE O AUTORITARISMO

0.Entre a ensinanza virtual, que nos desangra tanto a alumnado como a min e na que non creo -a pesar de poñerlle todo o afán e vontade en que sirva para algo-, e os escasos momentos de pracer hedonista que podo rescatar deste encerro forzoso, sinto o cerebro que me estoura e por iso, os temas van tamén abrollando coma choupíns nun día de outono.

1. De repente, nunha sociedade confinada, preténdese solucionar todo o que non se fai no día a día dunha vida desenclaustrada. Gobernantes e gurús predican aspectos tan sorprendentes coma absurdos: a educación a distancia permitirá "avaliar a capacidade de desenvolvemento como ser humano do alumnado" (ministra Celáa dixit); a medicina do futuro virá a través dunha diagnose realizada a distancia, sen valoración corpórea e visual directa dos corpos (Feijóo dixit); ir a un supermercado é mellor que xogar ao aire libre ou pasear (Goberno dixit e logo rectifica pola vía das 'ostias'); controlar con fins nada honrosos o clima de críticas ao goberno (Marlaska dixit), etc, etc.

2. Non soporto as mensaxes que se asentan en convencerme de que o confinamento é para protexer a miña saúde. Para iso non foi. Foi/é para o motivo fundamental de que o sistema sanitario e de asistencia social non escachen. E aínda así escacharon (Madrid, Catalunya, hospitais de campaña e morgues improvisadas). Non hai máis que ver onde se produciu a maior parte dos contaxios en Galicia: residencias de persoas maiores e centros hospitalarios e sanitarios. Para tranquilizar a conciencia afírmase que as persoas contaxiadas son moitísimas máis que as recontadas oficialmente e establécense proxeccións numéricas especulativas sobre esa realidade. Mais o certo é que fallaron os mecanismos de previsión: localizar os focos iniciais de contaxio, test masivos, control e abastecemento material de protección aos colectivos máis expostos e máis vulnerables. Iso non se fixo e, considerando que o noso sistema público de saúde tiña as costuras un tanto delicadas a prevención derivou en paliativo.

3. Ademais de obrigarnos a sorrir e gozar do confinamento, Gobernantes e gurús desempolvan o receitario da positividade, como se fose negativo estar disconforme con este confinamento e as súas consecuencias físicas, psíquicas, emocionais, económicas, sociais, etc. Esta circunstancia foi moi ben analizada polo filósofo Byung-Chul Han que fala mesmo da imposición no imaxinario do 'positivo', cando a dialéctica do negativo é o que move toda descoberta, todo avance científico e afortala toda democracia.

4. Só o silencio do obediente pensamento correcto pode aceptar o autoritarismo que se detecta na actuación dos Gobernantes. Este autoritarismo e a represión que se detecta: Por que se sanciona a un grupo de manifestantes que ían provistos de protección e estaban a unha distancia prudente un de outro? Como ser disidente e discrepante se incluso as redes sociais son sometidas ao escrutinio gubernamental?

5. Chomsky afirma nunha entrevista en Rebelión (24/04/2020) que existe a posibilidade de que os Estados se convirtan en altamente autoritarios e represivos para espallar o manual do neoliberalismo con máis forza mesmo que agora.

O futuro dirá como se reordena o Estado, se contra os intereses e desexos das oligarquías do capital, coa aplicación de receitas sociais, que afortalen servizos públicos e ben común, ou se a favor desa mesma oligarquía deixando que a débeda pública se coma todo avance en servizos públicos e salarios dignos. Manuel Humberto Restrepo afirma que para "los dueños del mundo (...) el virus resulta estimulante, inclusive para neoliberizar el amor y la muerte, que parecían cosa de poesía. Nada va a quedar estable, pero no por el virus, el capital será aún más liquido (Bauman), màs burbuja (Sloterdij), más rizoma (Deleuze), pero en todo caso, más parecido al carbón que se quema en la maquina y desaparece sin dejar rastro (Marx)". A imaxe do rizoma lévanos á hipercultura propia destes tempos de pantalla e órdago dixital (Byung-Chul Han, La hiperculturalidad, 2018), onde nada ten estrutura de proceso, de desenlace e moito menos de horizonte.

6. A min persoalmente, resúltame incómoda a expresión de ledicia do confinamento, que considero falaz e impostada. Como se a gran pantalla en que se converteu a comunicación humana fose unha marabilla ou, peor aínda, unha oportunidade. Este novo mantra, unha auténtica navallada sobre o que nos fai realmente humanos, non deixa de abrollar debuxando o contorno da linguaxe do pensamento politicamente correcto. Aí están as plataformas de todo tipo aproveitando a fenda: que se libros dixitais, que se educación dixital, que se medicina dixital, que se sexo dixital, etc...

7. Paradoxalmente, neste ideario da positividade latexa tamén a sospeita. A sospeita nace cando non se sabe operar coa negatividade natural e lóxica que posúen os feitos. Todos os días confróntome coa tarefa de tentar transmitir algún coñecemento -para nada vou seguir o decálogo da OCDE e dos gurús neoliberais do ensino- sobre a miña materia. Fágoo, pero non caio na falacia de pensar que isto, como xa dixen, é educación ou ensino. A escola e os corpos en copresenza son o pórtico fundamental para unha educación crítica e emancipadora.

8. Ao facer isto, defendo a miña capacidade como docente de saber que esta situación é unha aberración educativa e de poder ponderar todas as incógnitas e saber que criterios e que instrumentos de avaliación son pertinentes para unha situación complexa e absurda ao mesmo tempo. Pero que non me procuren convencer de que o anuncio no BOE resolve nada...porque, como todo anuncio, como toda literatura performativa, dependerá da eficacia, eficiencia e coherencia das accións encamiñadas a dar conta do que figure no papel.

9. Cegueira ou inxenuidade? A sociedade capitalista aséntase na estratificación social e para que haxa o 1% dominante arriba ten que existir un 99% dominado. E nese 99% tamén hai substanciais diferencias de clase e de asunción de cotas de poder.

Pénsese, senón, nos que están enchendo os seus petos coa enfermidade? Na farmacia do barrio un bote de xabón aséptico de 100 ml pasou de un par de euros a custar case 6€, e non digamos as máscaras...tamén os produtos de primeira necesidade, os alimenticios, incrementaron os seus prezos ante a demanda existente. Non é preciso saber de economía para deducir que o capital busca beneficio sempre e que, desde o minuto un en que se decreta o Estado de Alarma, había que contemplar un abano de medidas intervencionistas que limitasen o prezo dos produtos básicos de tipo alimenticio e sanitario. Toda a literatura política asentada en Marx sabe que en tempos de crise, o capital fai caixa e prepara escenarios. Máis, se cabe, cando eles mesmos fixeron uso das metáforas bélicas: sabido é que na guerra civil triunfou estraperlo...

10. E cando falamos de encher o peto, tamén falamos de enchelo coas vontades alleas para configurar o escenario da política. En Bolivia o racismo supremacista e golpista da branquitude segue asasinando as posibilidades dos seguidores de Evo Morales, acusándoos e levándoos ao cárcere (até 3 anos!!!) de seren 'escapistas do confinamento'; en Colombia segue a persecución de líderes indíxenas; en Salvador Luis Alvarenga (Rebelión, 24/04/2020) infórmanos da utilización do discurso do medo e da represión:

Lo que no logra verse siempre es que la eficacia de la cuarentena obligatoria no está acompañada por la eficacia en las medidas de detección y seguimiento de casos sospechosos de tener el virus. El gobierno ha mantenido un discurso de miedo hacia la expansión de la epidemia, al utilizar datos preocupantes de otros países, para vaticinar que el coronavirus llegará hasta la puerta de cada casa, junto a las amenazas a la población que no acate el confinamiento ni el estado de excepción. El ministro de seguridad pública amenazó con enviar a los centros de retención a cualquier detenido, donde, según sus palabras, «se contagiará con el virus». Las detenciones arbitrarias se multiplican de modo alarmante Más aún, el peligro es que el estado de excepción deje de ser excepcional y se convierta en algo normalizado. Algo de eso advertía Walter Benjamin.

Non está o medo detrás do comportamento lamentable da delación? Das ameazas e dos escritos denigratorios cara a persoal sanitario e outros? Non foi amplificado ese medo coa militarización da axuda e coa comunicación cotiá de sancións e de toda a numeroloxía que conleva contaxios e mortes? A ninguén lle parece antidemocrático que se pronlongue o Estado de Alarma coa restrición de dereitos e liberdades?

11. Álvaro García Linera, nunha conferencia dada en Arxentina, fálanos de que "un pánico global se ha apoderado de los medios de comunicación y una niebla de sospecha sobre el otro cercano, portador de la enfermedad, quiere encumbrarse en el espíritu de la época. (...). Se trata de una manera mutilada de globalizar la sociedad que, al tiempo de generar más desigualdades e injusticias, debilita los mecanismos de protección y cuidado creados a lo largo de décadas por los diferentes estados nacionales. No estamos ante un Estado social protector sino patrimonializado por una aristocracia de los negocios, como ya sucedió durante todo el periodo neoliberal que nos ha llevado a este momento de descalabro societal" (pódese consultar en Rebelión, 24/04).

12. Nese amplo espectro de aristocracia do 1%, por poñer un exemplo, está o mundo das comunicacións, da tecnoloxía virtual: Padece esta crise ou benefíciase dela? Eva Illiouz fala da "gran fiesta de la tecnlogía virtual (...). No tengo dudas de que en el mundo post-coronavirus la vida virtual y a larga distancia tomará un vuelo propio" ("El coronavirus y la insportable levedad del capitalismo", Rebelión, 18-IV-2020).

13. Agora, co virus, queren dar a sensación de que a enfermidade nos iguala -unha enorme e cruenta falacia-. É certo que todas as persoas podemos enfermar, pero non todas temos as mesmas posibilidades de cura. Comprobado está que as persoas empobrecidas son as que sofren e morren máis debido a todo tipo de enfermidades evitables. Porque o mundo non empeza e acaba nas paredes da casa dun. O confinamento fai que perdamos tamén esa perspectiva, mais hai que saber erguer a vista máis aló do horizonte inmediato da 'República Independente da miña casa'.

14. Por iso, recomendamos a lectura do artigo de Guadi Calvo, "África: Covid-19 y una guerra que siempre comienza" (Rebelión, 18/IV/2020), onde fai un reconto das consecuencias nos campamentos que existen no continente africano, ateigados de persoas desprazadas, de migrantes, de refuxiadas das numerosas guerras, famentas, expulsadas pola seca e polas inundacións...Quen pensa e actúa por esas persoas nunha sociedade confinada? Que sistemas de saúde públicos permitirán a curación dunha enfermidade máis -cruenta si e mortal cos enfraquecidos de saúde- entre as numerosas que golpean África e as sociedades empobrecidas? Se acceden ao artido do arxentino Guadi Calvo coñecerán como os conflitos bélicos sacuden o continente africano e algúns datos sobre campamentos de refuxiados.

15. Non creo na resignación á hora de perder dereitos e liberdades en democracia, cómpre esixirmos que os Estados asuman o seu rol, tal como o teñen que asumir á forza hoxe, e que garantan a fortaleza de todos os servizos públicos e que renuncien aos recortes, á degradación do público e á privatización, os mantras neoliberais que foron os que nos levaron a esta situación de confinamento -que respecto, pero non comparto, ao ollar o que fan Portugal, Suecia ou Alemania- e de desastre xeralizado...sobre todo cando saiamos do túnel.

Xabier Ron

Brión, 24 de abril de 2020

Foto que sae hoxe en La Voz de Galicia ilustrando
a diferenza entre Tui e Valença

A CURIOSA FÁBULA DOS CLANS 'TENGO', 'TONGO' E 'TANGA'

Hai pouco que chegou ás miñas mans o manuscrito, esvaído nalgunhas alturas, pero cuxa grafía aínda se pode ler se un sabe algo de paleografía, e con marxes algo líquidas, sen definir con regra ou pauta, sinalando a súa precaria formalización. 

Sexa como sexa, a min chegou e, como hai tempo que gardo silencio ante todo o balbordo exterior, que de tan alto xa nin o oio, quero deixar constancia do que nos conta o manuscrito do que vos falo.

Escrito nun francés algo deturpado, conta a fábula dos clans 'Tengo', 'Tongo' e 'Tanga'. Respectarei a súa grafía no que segue sen necesidade de entrecomillar, que é gravoso de máis. 

Resulta que nun país que se parece bastante ao noso, sexa este Galicia ou España, o mundo coñecido finalizaba e comezaba onde quería o clan Tengo, cuxas políticas de acaparamento non coñecían par e o pobo espallado só podía sofrer e padecer, desexando que os outros dous grandes clans, os Tongo e os Tanga medrasen e trouxesen, como prometían cando falaban, pan, teito, traballo e dignidade. 

Os Tengo aplicaban aínda taxas que proviñan, non da Idade Media, senón dos Tengo do Alén, que eran moito máis poderosos e cobizaban todo o que fose susceptible de formar parte da súa riqueza. A ostentación, xa se sabe, forma parte do poder. No entanto, sabedores de que hai que facer gala de certa xenerosidade, aplicaban unha interesada política de 'don' con certos sectores do pobo, para que, así, non houbese moita intención de revolución entre os pequenos clans. 

Por debaixo deles, os Tongo e os Tanga loitaron para facerse escoitar e prometeron novos paraísos e asaltos aos ceos dos mitos. Claro, a xente sen pan, sen teito, sen traballo e da dignidade demoucada, necesitaba crer nalgo. Era a súa única esperanza despois de anos de escuridade e de facer cola ante os celeiros dos ricos Tengo.

Chegaron novos aires, case parecidos a este cambio climático que abafa parte do continente, e os Tengo, sen que o puidesen prever, caeron ante o empuxe do Tongo; e os Tanga, que devecían por derrocar todas as políticas dos Tengo, querían, como fose, unirse aos Tongo para teren máis poder de confirmación dos desexos de boa parte do pobo. Algunha pasaxe do manuscrito incide en que a unión dos dous clans era posible de dúas maneiras, unha delas máis clara pola súa simpleza (alianza de intereses concertados e garantidos), outra máis escura pola súa complexidade (goberno conxunto).

Pero os aires cálidos foron crueis: as colleitas prometidas morreron, e os Tengo sorrían porque tiñan case todas as terras, todo o gran e a semente acumulada nos seus impresionantes celeiros.

Era necesario que os Tongo e os Tanga reaccionasen: foron días e días de curioso diálogo ao redor dunha mesa, pero as pombas mensaxeiras eran as que levaban, sempre, unha parte distorsionada, a que escoitaba, por boca dos pregoeiros, o pobo. Di a voz narrativa que era moi pouco útil ler esas mensaxes pois todo podía ser mentira e manipulación.

Todo apunta, segundo o que contén o manuscrito, que só quedaba unha opción, plantar unha semente que medraba rápido, nun par de semanas, e que podía producír alimentos suficientes para calmar a fame do pobo. 

Era o primeiro paso necesario. Imprescindible. Pero só quedaba unha terra o suficientemente produtiva para sementar, compartida entre os Tongo e os Tanga, se ben, todo hai que dicilo, os Tongo dispuñan da beira máis regada, e os Tanga da zona que recibía máis sol, complementábanse ben, xa que logo. O pobo celebrouno: pronto comerían. Os Tongo e os Tanga tiñan, non obstante, que se poñer de acordo antes da nova lúa, tiñan un par de meses para sementar. Tempo suficiente, de houber vontades, di o manuscrito, a estas alturas xa con evidentes vacilacións gráficas, desta curiosa fábula. 

Mais chegou a lúa nova e o campo non foi sementado. O narrador afirma que existiron unhas fortes discusións sobre o sentido da sementeira e de quen comezaría a colleitar o alimento para distribuír ao pobo, pensando así no mérito que tería a ollos do pobo. Non obstante, a voz narradora dinos que para o pobo tanto tiña quen fose o primeiro...só querían que se puidese comer e camiñar, por fin, lonxe dos agoiros negros dos Tengo. 

Despois de que pasou a lúa nova, chegaron interminables días de moita fame...Debeu ser moita, pois o manuscrito contén aquí unha iluminación cunha imaxe dun demo caracterizado cunha enorme boca con sangue e dentes infernais que zuga o que semella a alma das persoas. Si, debeu morrer moita xente dos Tongo, dos Tanga e moitos clans pequenos deixaron de existir. 

O manuscrito remata de forma abrupta, cando anuncia que os Tengo, unha vez que morría a xente, abriron as portas dos celeiros. E que eran ringleiras e ringleiras de persoas desesperadas que acudían a pedir unha pequena remesa para plantar...si...a cambio da dignidade...

Pregúntome que pasaría cos líderes dos clans Tongo e Tanga...

NON BANALICEMOS OS CONCEPTOS...OLLO COAS SIMPLIFICACIÓNS: NOTAS SOBRE ANDALUCÍA DESDE GALICIA

De primeiras, estas breves notas despréndense, non só pola necesidade de reflexionar sobre o que acontece no mundo en que vivimos, senón tamén para advertir que non debemos caer no erro de banalizar os conceptos (véxase fascismo) nin camiñar co guieiro da simplificación analítica. 

De segundas, estas notas escríbense desde a distancia. Ten unha boa consecuencia: permite escribir de forma desapaixonada, de maneira máis racional. Mais tamén, ao beber de lecturas, olladas audiovisuais e conversas con amizades andaluzas, a súa fondura non é, como é de agardar, plena nin perfecta. 

En terceiro lugar, sendo membro do PCG e de EU, temos que explicarnos -a nós mesmos e á xente que simpatiza con nós- como é posible non recoller o descontento coa política de 'esquerdas' (?) do PSOE. Isto, antes que pensar en hara-kiris pola presenza de VOX no Parlamento andaluz. Podería suceder que as reflexións derivadas do primeiro aspecto expliquen en parte o segundo. 

Son, como diciamos, notas, deliberadamente breves e só implican á persoa que escrebe estas liñas:

a) Estas eleccións tiñan lugar despois de case 40 anos de 'quiste' clientelar -ou así era percibido por parte da esquerda (distinta á do PSOE)- das políticas dun partido lonxe de ser socialista e, cada vez máis ancorado no sistema capitalista e devorado polas súas contradicións.

b) A dereita, por vez primeira, vivía a súa particular fragmentación de voto: PP, C's, VOX. Lembremos quen foi primeira forza política nas anteriores [Deixaremos de lado o comportamento mentireiro e hipócrita de uns e outros sobre o tema da 'lista máis votada' e sobre os gobernos de 'coalición']. Cómpre ter in mente isto, xa que o descenso do PP en votos...non foi para a abstención, senón para VOX e quizais para C's. Isto é VOX compite no espazo da dereita...(e pode que atraia a persoas descontentas da esquerda, mais esta...polo que diremos, opta antes pola abstención).

c) A dereita, aínda que fragmentaria, vota. A esquerda, sempre máis crítica, de forma paradoxal desmobilízase e non vota.

d) Por que non foi votar a esquerda? Posibles explicacións: 

d.1) Por descontento coas ideas do conglomerado que representaba Adelante Andalucía e, quizais, pola des-substancialización ideolóxica das decisións e accións políticas (aínda que máis por atracción do que sucede na cabeza reitora, en Madrid, tal como sucedeu tamén no PSOE).

d.2) Porque sabían que o seu voto iría -de forma mecánica- ao PSOE, facilitando, mais unha vez, o seu goberno (cando existía real fartura das formas e dos fondos con respecto ao PSOE)

e) Pensamos que é falaz, e pouco analítico, caracterizar aos 400.000 votantes de VOX de fascistas. Esta etiqueta banaliza o concepto:

e.1) Por iso, foron pouco acertadas as primeiras declaracións, en canto se coñeceron os resultados, ao confrontar dúas "Españas" en clave de 'diversidade'. Esta circunstancia, ademais, posúe un terrible efecto búmerang, xa que, cando as persoas se senten atacadas de forma que consideran inxusta, estas reagrúpanse afortalando o grupo. Chamaríamoslle un efecto de atracción por rexeitamento. 

e.2) Esta etiqueta, por riba, non recolle o proceso de degradación que orixinou a política clientelar do goberno en Andalucía. 

e.3) VOX medra en moitos espazos a costa dos votos que perde o PP. Moi paradigmático o caso de El Ejido, que representa moi ben a parte racista e anti-inmigración [cando son os que soportan a nova riqueza de certas persoas co seu traballo escravo] do discurso de VOX [e que posúen tamén outras forzas, de maneira máis calada e, polo tanto, menos sincera]

e.4) A etiquetización banaliza o que hai detrás dun fenómeno -a radicalización do voto da dereita [e parte do electorado tradicionalmente de esquerdas] cara a posicións extremas - sen que a esquerda europea sexa quen de frealo con discurso, decisións e accións claras. 

e.5) O descontento da esquerda -que explica o retroceso das organizacións e a elevada abstención- ten moito que ver coa decepción e cos incrumprimentos da folla de ruta programática. 

Se nos fixamos na experiencia francesa, á que coñecemos de preto, a decepción supuxo o alimento necesario para o medre electoral das posicións de extrema dereita (o lepenismo, tanto de pai como de filla). Barrios que eran claramente soportes do voto de esquerdas pola súa conformación sociolóxica, ao sentírense 'desprazados' polo traballo das organizacións de esquerdas e 'cansos dun discurso 'simplista' e de 'boas vontades', foron, non só absténdose de votar en cada vez máis número, senón que ían depositando a súa confianza nunha forza que usaba un discurso sinxelo, emocional, e asentado na falacia discursiva de que defenderían os seus intereses. Por iso, o lepenismo medrou nas barriadas multiétnicas e nos vellos barrios obreiros desindustrializados de Francia. A esquerda deixou de lado -non totalmente, mais si de forma clara nos espazos máis degradados- a pedagoxía na rúa, nos centros de traballo. Neste sentido, mesmo podemos acusar a certa tendencia 'dixitocéntrica' de pensar que a revolución chegaría desde as redes sociais. Grave erro que conduciu, ademais, á actual desidia mobilizadora no noso país [As mobilizacións sempre son fragmentarias e soportables para o sistema]

Posibles temas que favoreceron o descontento-decepción da esquerda e a súa abstención:

1. O republicanismo: deixares de lado a opción republicana e federal para apoiares unha opción independentista (de dereitas) [así o sente parte do electorado e moitas das persoas coas que conversei; e a cuestión do 'procès' e do que acontecía en Madrid tivo máis peso do que pensan os 'todólogos'].

2. O carácter público dos servizos: a penetración da colaboración (sic) privada no público = a presenza omnipotente dos concertos na xestión do público...de que serve un (suposto) goberno de esquerdas no centro se non se derruban os atrancos para a salvagarda pública dos nosos servizos?

3. A confesionalidade: o concordato: cando a súa anulación e a creación dunha lei de separación de Igrexa e Estado?

4. A Lei Mordaza: cando a súa derrogación?

5. As Reformas Laborais: imos aceptar só un parche? Cando a súa derrogación? Seguiremos permitindo a precarización das nosas vidas? A inestabilidade de todo proxecto de futuro?

6. Somos anticapitalistas? Ou só a cara amable do capital? 

7. A corrupción...que ten moito que ver coas prácticas clientelares...a votante de esquerdas xa está farta de votar cunha pinza no nariz... 

8. O acceso a unha vivenda digna: finalizaron os lanzamentos e desafiuzamentos? Non asistimos a unha segunda onda especulativa que afasta á clase traballadora do acceso a unha vivenda digna? 
 

9. Seguiremos escoitando o 'sagrado' mantra do posmodernismo -o irmán da posverdade da dereita-  de que non existen nin a esquerda e nin a dereita? 

En certo modo, esta absurda sandez permitiu que a indolencia ideolóxica flúa e derrube a coherencia que debe impregnar tese e praxe. Que é VOX entón para unha persoa que di que non existen esquerda nin dereita? 

Quizais estas persoas bailen ao son da vella canción de Giorgio Gaber: Destra-sinistra,

De non seren claros e coherentes, as persoas que lean o inicio da presentación da web de Vox...serán incapaces de discernir ideoloxicamente:

"VOX es un partido político creado para la renovación y el fortalecimiento de la vida democrática española. Somos como tú, profesionales, autónomos, amas de casa, jubilados, emprendedores, empleados, trabajadores, funcionarios, estudiantes, etc., que nunca hemos vivido de la política, que nos hemos sentido defraudados por los políticos actuales y que hemos dado un paso al frente para CAMBIAR esta situación. El político debe estar para servir, escuchar, gestionar y actuar."

(SEGUIRÁ)


   

O NAUFRAXIO ACTUAL DO DIÁLOGO: O TRIUNFO DA MONOLOCUCIÓN IMPOSITIVA E DA MANIPULACIÓN INFORMATIVA

Malos tempos para a existencia do diálogo e para as accións a el vinculadas debido a un emprego espúreo das capacidades da palabra, ao seu secuestro en discursos que manipulan a conciencia social. 

Algúns estudosos mesmo reducen xa a cinzas a utopía habermasiana sobre a posibilidade dunha democracia deliberativa, cando non se comezou sequera a poñer en pé os seus piares fundacionais (véxase a análise de Juan Fernando Segovia, Habermas y la democracia deliberativa. Una «utopía» tardomoderna, Marcial Pons, Madrid, 2008; ou, en termos máis confrontativos e críticos, Maxime Ouellet, La revolución cultural del capital. El capitalismo cibernético en la sociedad global de la información, Editorial Popular, Madrid, 2018, pp. 76-92).

Sabémolo ben: o diálogo naufragou no océano que mediou entre os monólogos independentistas cataláns e os nacionalistas españois. No medio, debido a unha incapacidade real de facer valer os valores da construción federalista, morreu afogada a opción realmente republicana. A polarización da monolocución, ben enfatizada polos medios adeptos a cada un dos extremos, conlevou a que as posicións de equilibrio fosen consideradas pouco máis que unha aldraxe e unha traición a non se sabe moi ben que ideais. E ollo, non apelamos con diálogo ao tan manido 'consenso', xa que pensamos que hoxe o que existe é unha monolocución impositiva, de tal forma que nos executivos a participación é reducida a un marco de negociación imposto, onde o diálogo real non pode existir nin construír nada.

Neste sentido, desde un punto de vista dialéctico, concedémoslle a razón a Salvador López Arnal, entrevistado no último El viejo topo ("Desde una izquierda sin complejos. Entrevista a Salvador López Arnal, nº 368, setembro 2018, pp. 27-35), onde expresa a súa raiba ante a circunstancia de que fosen escasísimas e de pouca forza as protestas ante o feito de que unha persoa practicante cando menos do racismo discursivo sexa o Presidente nº 131 da Generalitat. A pregunta que se fai o entrevistado non deixa de ser altamente punxente: "Que non teríamos feito [a esquerda], como teríamos intervido se un ultranacionalista español tivese sido elixido presidente do goberno de España?" (p. 33, col.a).

Por iso, a banalización non provén, ao revés do que dixo SOS RACISMO, da definición de Torra como racista, senón que o concepto se dilúa en función das supostas simpatías ideolóxicas. Iso sí que é perigoso. Ou de que a reacción política -que debera ter sido contundente na esquerda- sexa obra de grupos políticos que practican o racismo institucional e apoian as devolucións en quente de persoas que escapan de países en conflito ou de situacións altamente perigosas para a vida humana. Iso si que representa un uso perverso do concepto "racista" en función do obxectivo electoral a acadar.

Hannah Arendt sabíao ben: non se poden empregar eufemismos nin tabús cando se trata de definir os comportamentos 'bárbaros'. A referencia nos artigos de Quim Torra ao ADN e á confrontación que deshumaniza ao OUTRO é algo moi compartido polo esencialismo franquista do psiquiatra Antonio Vallejo Nágera. O esaxerado eloxio cohesivo do nós (desde unha óptica distorsionada dun nacionalismo excluínte) fronte ao trazo negativo do eles (o outro) é propio de todos os discursos manipulativos de ideoloxías excluíntes, tal como a dos grupos de extrema dereita.

A nova de hoxe de La Voz ("La debilidad política lleva a Sánchez al abismo", asinada por Fran Balado na páxina 18) contén algunhas manifestacións da lousa que soporta o diálogo sobre sí. Primeiro, o titular é, ao noso entender, enganoso e reducionista, xa que non é causa da debilidade política -identificada no artigo polos 84 deputados e deputadas que posúe o PSOE- a situación agonística en que se atopa o executivo de Sánchez, senón que é provocada pola propia natureza acelerada da súa chegada á Presidencia. Aceleración que se viu acompañada dos axiomas relativistas e fluídos do posmodernismo. Fronte ao corrupto sistémico que representaba o goberno de Rajoy, erguéuse o 'todo vale' relativista. Por iso, as demostracións de inoperancia e confusión que caracterizaron estes 100 primeiros días de goberno obedecen antes, para nós, á natureza inconsistente do que significa hoxe ser en política. É baixo esta inconsistencia que temos que situar as dimisións de membros do Goberno, as vacilacións ao redor de Catalunya, a (aparente) mudanza radical de actitude ante certos feitos como a inmigración, o asunto das bombas que non matan, etc. Todo iso non é debido á súa fraxilidade parlamentaria. Non. Dicir iso é enganar...ou enganarse.

En segundo lugar, as verbalizacións e reaccións ante teses supostamente plaxiadas, traballos de fin de máster supostamente realizados, etc...raian a estupidez máis absoluta e cun desprezo enorme cara ás clases traballadoras. As saídas de ton para defender a un presidente 'doutor' son snobistas e elitistas. Ser Doutor non faculta para ser unha persoa que exerce a política con ética e responsabilidade. Esta indecorosa exaltación dos títulos serve para agochar as eivas reais dunha clase política empoleirada e distanciada cada vez máis das rúas e das necesidades reais da xente.

En terceiro lugar, non se pode confundir necesidade de chegar a acordos con 'vasalaxe política' como fai o articulista. Para concordar nalgo, claro, hai que ter un programa de acción definido e concreto. Cada parte interlocutora debe expoñer os seus argumentos e, mediante o diálogo, acadar un acordo programático que represente no esencial ás diferentes partes implicadas. Temos cada vez máis claro que non se pode chegar a acordo naqueles aspectos que representan a disrupción ideolóxica das partes ou unha disolución programática das súas identidades. Iso hai que asumilo desde a dialéctica e a negatividade. O diálogo debe considerar esta circunstancia con naturalidade e, unha vez que se chegue a acordo sobre programa e persoas para levar a cabo o programa, debe ser coñecido e debatido polas bases e refrendado polas mesmas. Resulta evidente que no caso da Presidencia de Pedro Sánchez todo isto non se fixo. Comezouse a casa polo tellado. E hai que asumilo. E a única vía para ir remedando é a través do diálogo e o acordo programático.

O articulista semella identificar a Pedro Sánchez coma un vasalo ante os señores independentistas, nacionalistas e os de esquerdas. Trátase dunha metáfora descontextualizada. Sería todo un paradoxo que alteraría a natureza real dunha relación de vasalaxe, tal como se conceptualizaba na Idade Media. En efecto, nunha relación de vasalaxe o Señor ofrecía protección e mantemento ao vasalo, que xuraba fidelidade e ofrecía o seu servizo connotado entroutros aspectos polo Auxilium (axuda) e o Consilium (consello). Era unha relación asentada no don, na contraprestación de favores, con característica dunha reciprocidade desigual. O feito de que Sánchez precise do acordo daqueles que facultaron a súa chegada á Presidencia non o converte en vasalo, tal como demostra a posesión da ferramenta do BOE e as prerrogativas que posúe o Goberno.

As olladas do articulista póusanse en Pablo Iglesias, que se converte en quen "marca o ritmo" a Sánchez para "hacer bailar [al presidente]". Outra metáfora sen lóxica, fortemente ideoloxizada, xa que subliña, de novo, a suposta submisión do PSOE a Unidos-Podemos [ademais de prescindir mais unha vez da parte que Esquerda Unida achega á coalición de esquerdas ao individualizar toda a política en Pablo Iglesias]. Unha forma sibilina de facer entender ás persoas que lean que as accións políticas do PSOE obedecen ao ritmo que impón Unidos-Podemos. Unha clara manipulación do discurso para incidir no trazo negativo desa "asociación".

Detrás da aparente información latexa a manipulación que, con trazos grossos e con metáforas descontextualizadas, quere incidir no imaxinario social insistindo no carácter negativo de Unidos-Podemos en tanto que socio de goberno do PSOE. E para iso, ademais, destrúe a validez do diálogo como ferramenta de construción ao converter os acordos en simple relación de vasalaxe (de forma errada como vimos). 

Finalizamos esta reflexión co pensamento de Emilio Lledó sobre a importancia do diálogo na conformación dunha sociedade: "se piensa discutiendo, haciendo enredar el hilo del pensamiento en las argumentaciones de los otros para, así, afinarlo y contrastarlo" (El origen del diálogo y la ética, Gredos, Madrid, 2011, p. 44).

Xabier Ron

16 de setembro de 2018

TODO...TODO...COA MESMA RECEITA NON SE PODE

En efecto, todo, telo todo, por moito que nos vendan, é imposible, e menos se se fai todo coa mesma receita. Non é que me volva hoxe culinario, senón que falaremos brevemente da cociña do sistema capitalista. 

A reflexión xurdiu dunha lectura da prensa en papel mentres tomaba un café (descafeinado). Percibín de forma inmediata, unha vez lidas as novas, a contradición, que consiste na imposibilidade explícita de levar a cabo diferentes accións cando se pretende non tomar partido; cando se quere vivir nunha especie de todo vale, todo é posible...mais iso, obviamente é imposible.  Cómpre decidir. Cómpre elixir. 

Sirva de exemplo, o xornal La Voz de Galicia. Na breve editorial que alumea a portada da edición de Compostela, "Desde el Pedroso" demándanse, como posibles solucións á sangría demográfica que sofre a comarca de Compostela, "Ideas, por favor", título que lle dá o articulista. Ideas que deben transitar, cando menos, por dous camiños: a) un mercado inmobiliario a prezos razonables; b) un dinamismo na xestión de solo industrial. 

Unha breve pero acertada observación que, non obstante, choca co resto que nos ofrece o xornal, sobre todo co suplemento "Mercados" orientado todo el en alentar a chegada dunha cuarta revolución. 

A contradición é evidente. A cuarta revolución, que acompañaría aos beneficios do capitalismo financeiro, tecnolóxico e cognitivo (FTC), pode representar o pé definitivo sobre o corpo do traballo, unha grave amputación da institución salario, e a instalación definitiva nunha masa-traballadora precaria. 

De que maneira contraditorio?

a) O mercado inmobiliario está sendo todo el acaparado polas estratexias acumulativas dos posuídores do capital. De primeiras, non se remedou nada para impedir que o sistema seguise negando o dereito a unha vivenda digna a milleiros de persoas. 

Por riba, a ausencia dunha política pública de vivenda implica que o acceso a un alugueiro asequible sexa tortuoso, xa que as estratexias do capital, a través das famosas plataformas colaborativas, queren que os pisos sexa para turistas e ocasionais con posibilidades económicas. Loxicamente, o prezo se incrementa de forma especulativa. A consecuencia é a expulsión das persoas menos favorecidas cara ás marxes das urbes. Xa comentamos como en Francia se estaba producindo unha saturación habitacional por imposibilidade de facer fronte ao pago dos inzados prezos dos alugueiros. Levamos o mesmo camiño neste noso país. A expulsión ás marxes, entendendo por marxes no caso de Compostela, localidades como Bertamiráns, Cacheiras, Sigüeiro, Negreira e outras, implica, para as persoas, calcular non só o prezo para a vivenda, senón incorporar as contas dos desprazamentos e, ás veces, ás dos xantares, debido á imposibilidade de ir e vir ao fogar. Así, dáse non só a dificultade para animarse a crear, senón que é imposible que se fixe poboación no centro urbano. 

b) O solo industrial obriga a pensar...que industria? Neste tempo de hexemonía e voracidade do capitalismo FTC, que mudou os parámetros do sector traballo e convulsionou os hábitos de consumo de forma definitiva, preguntámonos iso, que industria pode salvar a quebra demográfica se os traballos son inestables, os salarios son precarios e non hai acceso a unha vivenda digna?

A cararexada Cuarta Revolución, que é a da robotización, a do agrandamento da fenda entre a clase traballadora precaria, de emprego estacionario mal remunerado e a clase dominante dos mecanismos de produción de capitalismo FTC, non vai permitir ningunha xestión do solo industrial, xa que este capitalismo está deslocalizado, descentralizado e acapara plusvalía un pouco en todas partes, incluído nos fogares. O capitalismo FTC só quere especular co valor de cambio en todos os eidos, incluído o da vivenda....co cal, imposible un parque de vivendas asequible e menos, aínda, pola inacción pública, un parque público de viendas en rexime de alugueiro social. 

O 5 de maio deste 2018 Carlos Marx cumpriría 200 anos...quizais unha lectura actualizada do seu pensamento permitiría entender mellor as contradicións do capital...tal como fai David Harvey. Por iso, aínda recoñecendo que esta reflexión é breve, non se pode ter todo coa mesma receita. Cómpre elixirmos que sistema queremos: se é o capitalista, nunca se correxirán as desigualdades de todo tipo...